گزارش طرح ارزشیابی جشنواره پژوهش و فناوری

سیمای مطالعه

روز ۲۵ آذرماه “روز پژوهش” و چهارمین هفته‌‌ی آذرماه نیز از طرف شورای فرهنگ عمومی به نام “هفته‌‌ی ملی پژوهش و فنآوری” نام‌‌گذاری شده‌‌است. دانشگاه تهران نیز با اهداف چشم‌‌انداز پژوهش و فنآوری، از سال ۱۳۷۰ به‌‌منظور تجلیل و قدردانی از پژوهشگران برتر و در راستای فرهنگ‌‌سازی پژوهش کیفیت‌‌محور و اثربخش، هر ساله اقدام به برگزاری مراسم جشنواره‌‌ی پژوهش و فنآوری و تقدیر از منتخبین جشنواره می‌‌نماید تا بدینوسیله، هماهنگی میان سیاست‌‌گذاری برگزارکنندگان و اهداف و منافع افراد و گروه‌‌های ذی‌‌نفع و ذی‌‌نقش درگیر در آن، مورد ارزشیابی و در صورت لزوم، مورد بازنگری قرار گیرد. بنابراین، جشنواره‌‌ها که به‌‌مثابه‌‌ی رویدادهای اجتماعی- فرهنگی، دانشگاهی هستند که آثار و پیآمدهای متنوع و متفاوتی را به‌‌دنبال دارند تا از سوی سیاست‌‌گذاران، دست‌‌اندرکاران و افراد ذینفع ارزشیابی شده و کارکردهای جشنواره، از زوایای مختلف مورد کنکاش روش‌‌مند قرار گیرند و از این طریق، عملکرد دانشگاه در خصوص نحوه و چگونگی برگزاری جشنواره، امکان تحقق اهداف استراتژیک علمی، آموزشی، پژوهشی و فناوری محقق شده؛ خلاء سیاست‌‌گذاری و برنامه‌‌ریزی مورد نیاز در آن را مشخص و شفاف شود؛ و نیز، کارکردهای حال و آینده‌‌ی پژوهش و فنآوری و اهداف چشم‌‌انداز مرتبط با سیاست‌‌گذاری‌‌ها در زمینه‌‌ی جشنواره و کارکردهای آن تقویت گردد. بنابراین جشنواره‌‌ی ۲۵‌‌ام مورد مطالعه‌‌ی علمی و تحقیق روش‌‌مند قرار گرفت تا بازخوردهای آن در جشنواره‌‌های آتی مورد بهره‌‌برداری و خلاء‌‌ها و نواقص آن مرتفع و از وجوه مثبت و قوّت آن استفاده‌‌ی لازم به‌‌عمل آید. شایان ذکر است که در این پژوهش، نه قالب و شیوه‌‌ی برگزاری مراسم، بلکه سیاست‌‌ها، رویکرد و عملکرد محتوایی جشنواره مورد ارزیابی و مطالعه قرار گرفته‌‌است.

تیم برنامه‌‌ریز پژوهش

این مطالعه به سفارش معاونت پژوهشی دانشگاه تهران، و نظارت دکتر علی‌‌باقر طاهری‌‌نیا (مدیر کل برنامه‌‌ریزی و نظارت پژوهشی دانشگاه) و خانم مهندس زهره دباغی (معاون برنامه‌‌ریزی و سیاست‌‌گذاری اداره‌‌ی کل برنامه‌‌ریزی و نظارت پژوهشی) توسط تیم پژوهشی متشکل از مجری طرح دکتر ابوعلی ودادهیر (دانشیار مردم‌‌شناسی) و مشاوران عالی طرح دکتر اعظم راودراد (استاد علوم ارتباطات اجتماعی)، دکتر محمود قاضی‌‌طباطبائی (استاد گروه جمعیت‌‌شناسی)، دکتر سیدهادی مرجائی (استادیار مؤسسه‌‌ی پژوهش و برنامه‌‌ریزی)، همکار اصلی طرح حمید نادری (دانشجوی دکتری جامعه‌‌شناسی)، و همکاری نیلوفر هومن (دانشجوی دکتری علوم ارتباطات)، امیرحسین صالحی (دانشجوی دکتری جامعه‌‌شناسی)، و مصطفی شاه‌‌محمدی (کارشناس ارشد پژوهش هنر) انجام گرفته‌‌است.

رویکرد روش‌‌شناختی

این ارزشیابی به لحاظ روش‌‌شناختی از یک رویکرد ترکیبی و چندروشی بهره برده‌‌‌‌است:

 

فاز میدان‌‌پژوهی این ارزشیابی به روش مشاهده‌‌ی مستقیم جشنواره‌‌ی ۲۵‌‌ام، فاز پیمایشی آن با مشارکت ۱۱۵ پاسخ‌‌گو و فاز کیفی آن با انجام ۱۳ مصاحبه‌‌ی عمیق از مطلّعین کلیدی دانشگاه تهران انجام شده‌‌است.

 

نتایج و یافته‌‌ها

جشنواره‌‌ با ایجاد بنیان‌‌های زیرسازی روابط بین دانشگاه-صنعت-جامعه تلاش دارد تا با ایجاد تسهیلاتی نظیر آگاهی‌‌بخشی به جامعه‌‌ی دانشگاهی، رشته‌‌ای، پژوهشی، آموزشی و دانش‌‌بنیان، بستری را برای سرمایه‌‌گذاری اجتماعی-اقتصادی-فرهنگی در بین گروه-ها، دانشکده‌‌ها و رشته‌‌های دانشگاهی ایجاد کند و با عملیاتی‌‌کردن دستآوردهای علمی-پژوهشی، کمک‌‌یار اقتصاد جامعه باشد. جشنواره‌‌ در طول دوره‌‌‌‌های برگزاری (۲۵ دوره)، در مسیر تحقق اهـداف چشـم انداز پژوهش و فنآوری، با نقاط قوّت و ضعفی همراه بوده‌‌است:

مهم‌‌ترین نقاط قوّت:

۱) وجود بسترهای مناسب اشتهار علمی، دانشگاهی، اجتماعی و غیره؛

۲) ایجاد بینش‌‌های هدفمند علمی در بین دانشگا‌‌هیان با هدف ایجاد روابط نزدیک بین دانشگاه، صنعت، جامعه و اقتصاد با اهداف ایجاد کسب و کار، تجاری‌‌سازی دانش و غیره؛

۳) تماس با برگزیدگان جشنواره و پیگیری نتایج پژوهشی آن‌‌ها با هدف تفهیم تجاری‌‌سازی ایده‌‌های آن‌‌ها؛

۴) نوآوری و ایجاد خلاقّیت و بالابردن کیفیت جشنواره؛

۵) ایجاد زمینه‌‌های تبلیغی در بخش‌‌های مختلف جامعه‌‌ی دانشگاهی و بیرون آن؛

۶) اعتمادسازی حداکثری اثرگذار در بهره‌‌وری و اثربخشی جشنواره در میان پژوهشگران.

مهم‌‌ترین نقاط ضعف:

۱) وجود خلاء در حضور عادلانه‌‌ی همه‌‌ی رشته‌‌ها و گروه‌‌های مختلف آموزشی در جشنواره؛

۲) روند بوروکراتیک خوداظهاری در مقابل دیگراظهاری در جشنواره؛

۳) غلبه‌‌ی کمیّت‌‌محوری بر کیفیت محوری در فرآیند انتخاب برگزیدگان؛

۴) متوقف ماندن جشنواره‌‌ی پژوهش به‌‌رغم ربع قرن تجربه در حد و اندازه‌‌های یک مراسم درون‌‌دانشگاهی.

تحلیل وضعیت جشنواره

شرح مختصری از قاعده‌‌مندی اجرایی مراسم جشنواره که در ۲۳ آذرماه ۱۳۹۵، به مدت سه و نیم ساعت از ساعت ۰۹:۳۰ تا ۱۲:۰۰ به‌‌طول انجامید نشان از این داشت که از ساعات اولیه‌‌ی صبح و قبل از افتتاحیه‌‌ی رسمی مراسم، عوامل اجرایی، مسئولین مرتبط با آن و نیز تیم تشریفات و لجستیک در محل جشنواره حاضر بودند تا امورات مربوطه را انجام دهند. کیفیت نظام‌‌مندی مدیریتی و اجرایی به لحاظ فرم زمان‌‌بندی، برنامه‌‌ریزی، و فضای اجرای مراسم (در بخش مشاهده‌‌ای) در سطح خوبی ارزیابی شد.

نتایج ارزیابی مطالعه‌‌ی بخش کمّی نشان داد که  ۵۸ نفر (۴/۵۰ درصد) آقایان و ۵۷ نفر (۶/۴۹ درصد) خانم‌‌ها در نظرسنجی ما حضور داشتند که گروه‌‌های سنی ۲۸ تا ۳۸ سال بالاترین گروه‌‌های سنی مطالعه را تشکیل می‌‌دادند. نتایج نشان داد که، ۴۹ درصد از حاضرین، خاطرات خوبی از شرکت در جشنواره داشته‌‌اند. ۵۵ درصد از بازدید جشنواره، راضی بوده‌‌اند. هم‌‌چنین، ۴۳ درصد معتقد بوده‌‌اند که جشنواره‌‌ی پژوهش و فناوری دانشگاه تهران، منصفانه برگزار شده و حق به حق‌‌دار رسیده‌‌است. ۴۴ درصد از نحوه‌‌ی ارزیابی و فرایند داوری آثار و پژوهش‌‌های افراد در جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه تهران، تقریباً رضایت داشته‌‌اند. ۴۵ درصد از عملکرد معاونت پژوهشی دانشگاه تهران در خصوص برنامه‌‌ریزی و برگزاری جشنواره، راضی هستند؛ ۱/۳۹ درصد تقریباً راضی هستند و ۶/۱۵ درصد نیز نسبت به این روند، ناراضی هستند. در مجموع، افراد مورد مطالعه از وضعیت جشنواره، رضایت نسبی داشته‌‌اند.

یافته‌‌های کلیدی فاز کیفی ارزشیابی

در بخش مصاحبه‌‌ی عمیق با افراد کلیدی و صاحبنظر در زمینه‌‌ی جشنواره به طورکلی مشخص شد که آثار اجتماعی و عمومی چنین رویدادی در حد معقول و آینده‌‌نگرانه نبوده‌‌است و جشنواره دارای خلاء‌‌های معرفتی، نهادی، دانشگاهی، تعاملی بین دانشگاهیان و اجتماع علمی داخل دانشگاه و بیرون از آن، بلوغ دانشگاهی، بی‌‌توجهی به هنجارها و ضدهنجارهای علمی، بی‌‌توجهی به فرهنگ‌‌های رشته‌‌ای و معرفتی، ضعف وجود بسترهای شکل‌‌گیری اجتماع‌‌های علمی در دانشکده‌‌ها و گروه‌‌های آموزشی و اثرات آن در جشنواره، فقدان پیوندهای مداوم بین عملکردهای دانشگاهی با ساختار جامعه و نیازمندی‌‌های آن، بوده‌‌است.

راهکارها

۱) برای ایجاد زمینه‌‌های عادلانه‌‌ی انتخاب افراد برگزیده و فرآیند داوری در این خصوص، گزینه‌‌ی مداخله‌‌ی افراد داخل دانشگاه و خارج از آن مورد توجه است که در قالب اجتماع علمی به آن استناد شود. در واقع، پیشنهاد می‌‌شود از افراد داخل و یا خارج دانشگاه براساس ویژگی‌‌های مبتنی بر اشتهار علمی، شناخته‌‌شده در سطح جامعه‌‌ی علمی و حتی‌‌المقدور در سطح جامعه و رسانه، جهت امتیازدهی به افراد برگزیده در مرحله‌‌‌‌ی اول استفاده شود تا بعد از انجام مراحل داوری در این خصوص، نتایج به کمیته‌‌ی اصلی ارائه گردد.

۲) برای مرتفع‌‌سازی زمینه‌‌های دیگراظهاری پیشنهاد می‌‌شود گروه‌‌های آموزشی، دانشکده‌‌ها و پردیس‌‌ها وارد عمل شوند و با تشکیل اجتماعات علمی مرتبط با فرهنگ رشته‌‌‌‌ای، نسبت به انتخاب افراد (براساس ملاک‌‌های تعریف‌‌شده مورد توافق کمیته‌‌ی داوری و کمیته‌‌های دانشکده‌‌ای و پردیس‌‌ها)، اقدام و نتایج به کمیته ارسال گردد. لازم به ذکر است که در درون هر دانشکده و پردیس، باید کمیته‌‌های بی‌‌طرف وجود داشته‌‌باشد تا از بروز سوگیری در انتخاب افراد برخی گروه‌‌ها و گرایش‌‌ها اجتناب شود.

۳) پیشنهاد می‌‌شود وجه کیفیت‌‌ به جای کمیّت آثار و براساس مشخصات اثرگذاری پژوهش‌‌های برگزیده در صنعت، کسب و کار و جامعه به‌‌طور آزمایشی مورد اجراء قرار گیرد.

۴) عمومی‌‌کردن مراسم جشنواره و ایجاد گشودگی در آن مثلاً به مثابه‌‌ی نمایشگاه عمل‌‌کردن یکی از راهکارهای خروج از حالت نوعاً مراسم درون‌‌دانشگاهی است یعنی یک روز مشخص شود تا محصولات جشنواره به نمایش عموم گذاشته شود که باید قبل از هر اقدامی، بسترها و زیرسازی‌‌ها محقق گردند.

۵) با توجه به جایگاه برجسته‌‌ی دانشگاه تهران در کشور و سابقه‌‌ی طولانی برگزاری جشنواره، هرساله علاوه بر برگزیدگان، به یک پژوهشگر ممتاز ملی، نشان ملّی پژوهشی اعطاء گردد.

 

طرح پژوهشی “ارزشیابی جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه” به سفارش اداره کل برنامه ریزی و نظارت پژوهشی دانشگاه توسط استاد محترم دانشده علوم اجتماعی جناب آقای دکتر ابوعلی ودادهیردر پاییز سال ۱۳۹۶ اجرا شد و نتایج آن به صورت بروشور زیر در اختیارمدعوین مراسم جشنواره قرار گرفت.

  

نقطه‌‌نظرات و دیدگاه‌‌ها

چنان‌‌چه در خصوص کم و کیف جشنواره و محتویات بروشور نظر و دیدگاهی دارید لطفاً نظرات ارزشمند خود را به آدرس سایت جشنواره و یا دبیرخانه‌‌ی جشنواره اطلاع دهید:

http://research.ut.ac.ir/

  ۶۱۱۱۳۲۲۱-۶۶۴۹۳۱۱۴

(Visited 104 times, 1 visits today)