آیا می دانستید که رشته علوم شناختی حتی با رشته‌هایی مثل فلسفه و زبان شناسی در ارتباط است؟

زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

 دکتر احسان رضایت عضو هیأت علمی و مدیر گروه علوم شناختی دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران و از سرمدان علمی کشور در سال ۱۴۰۴ می‌گوید: 

حوزه علوم شناختی یکی از حوزه‌های مطالعاتی اصلی در فناوری‌های همگرا در کشور است، گروه علوم شناختی در سال ۱۴۰۱ در دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی تشکیل یافت و در حال حاضر در سه گرایش ارشد روانشناسی شناختی، توانبخشی شناختی و ذهن مغز تربیت و در مقطع دکتری روانشناسی شناختی و دکتری علوم اعصاب شناختی دانشجو می‌پذیرد. علوم شناختی یک رشته بین رشته‌ای از حوزه‌های روانشناسی، مهندسی و هوش مصنوعی، پزشکی، آموزش پرورش، زبان شناسی و فلسفه ذهن است.

علوم شناختی در هر ساحتی که انسان به عنوان عامل اصلی است، کارکرد دارد. برای مثال در فضای مدیریتی یک مدیر به عنوان انسان در حال تصمیم‌گیری است و قابلیت‌های شناختی مدیر و حالات روحی و تجربیات او، در تصمیم گیری مدیر تأثیر دارد.

با شناخت این پارامترها می‌توانید تصمیمات او را پیش‌بینی کرد و بهبود بخشید. به صورت خلاصه ما در علوم شناختی باید بتوانیم کارکردها و دانش‌ها و فرآیندهایی که مربوط به این حوزه می‌شوند را بشناسیم و با استفاده از آن‌ها بتوانیم در فضای سیاسی و اقتصادی، مدیریتی به‌کار گیریم. وقتی می‌گویند جنگ‌های فعلی جنگ شناختی است، منظورشان همین است که در حال حاضر در دنیا از طریق همین الگوهای شناختی، تصمیمات رهبران و سران و مسئولان را پیش بینی و خود را برای مقابله بهتر با آن آماده می‌کنند.

رشته علوم اعصاب شناختی به عنوان یک رشته مهم در دانشگاه‌های مطرح دنیا در حال مطالعه و ارائه است اما متأسفانه این رشته در دانشگاه تهران که به عنوان دانشگاه مادر کشور شناخته می‌شود، مغفول مانده بود. در حال حاضر به خاطر اهمیت آن، هم در علوم پزشکی و هم در ذیل وزارت علوم ارائه می‌شود.

ایشان عنوان کردند سربازی آغازی بود برای پیدا کردن آنچه که به دنبالش بودم

بنده مقطع کارشناسی را در دانشگاه صنعتی شیراز در مهندسی برق گذراندم، در پایان کارشناسی، من به دنبال یک کار بین رشته‌ای و کاربردی بودم، مدتی تحقیق کردم و به سمت مهندسی پزشکی گرایش پیدا کردم و مقطع ارشدم را در رشته مهندسی پزشکی از دانشگاه صنعتی شریف گذراندم. ورود من به حوزه علوم شناختی از دوره امریه سربازی در پژوهشکده علوم شناختی شروع گردید. درآنجا پروژه‌ای تحت عنوان تحریک مغز موش با امواج فرا صوت شدت پایین تعریف شد، در سال ۲۰۱۲ یک پروتکل بر اساس یک مقاله نیچر پیاده سازی شد.

در این مسیر متوجه شدم رشته‌ای که من به دنبال آن هستم علوم اعصاب هست و من شروع کردم به خواندن کتاب‌های این رشته، دوره‌های لازم را رفتم، خلاصه در دوره سربازی برای وارد شدن به حوزه علوم شناختی آماده شدم، بخاطر همین است که می‌گویم

در امریه مهم است دانشجو در جهت کار مورد علاقه و کاربردی قرار گیرد و اگر شما از آن توانمندی‌ها استفاده کردید کارش را انجام می‌دهد اما اگر از آن استفاده نکردید، می‌نشیند فیلم زبان انگلیسی می‌بیند تا زودتر پذیرش بگیرد و مهاجرت کند.

من در زمان ارشد ازدواج کردم و همیشه برای اینکه خرج زندگی‌ام را بدهم، هم کار می‌کردم و هم درس می‌خواندم، خلاصه سربازی‌ام که تمام شد تا ساعت ۳ سرکار بودم و از آن زمان به بعد درمحل کارم می‌ماندم و برای کنکور دکتری، درس می‌خواندم و خوشبختانه در پژوهشگاه دانش‌های بنیادی قبول شدم. بنده از سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ بطور خاص متمرکز بر حوزه خودم یعنی حوزه علوم اعصاب شناختی کار کردم که در این دوره به ثبت الکتروفیزیولوژی از مغز میمون انجام دادم.

عضو هیأت علمی دانشگاه تهران در مورد ساخت آزمایشگاه روانشناسی تطبیقی دانشکده روانشناسی گفت:

استاد پیشکسوت دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی و رئیس انجمن روانشناسی دکتر زمانی عزیز را خدا رحمت کند، ایشان یک بودجه حدود ۵۰۰ میلیون تومان را به دانشکده برای راه اندازی آزمایشگاه روانشناسی تطبیقی، تخصیص دادند. این بودجه را، صرف تجهیز آزمایشگاه از سرامیک کف تا سقف کاذب و خرید وسایل آزمایشگاهی کرد و آزمایشگاه با کمک‌های ارزشمند ایشان راه اندازی شد، البته همکاران و دانشجویان، خانم‌ها پریسا فرجی و بهناز نامدار زاده و آقای علیرضا ناجی هم هرکدام به نوبه خود زحمت کشیدند.

مثلاً یکی از این دوستان از کشوهای قدیمی، باکس چوبی ضد صدا ساخت و دیگری طراحی پرینت سه بعدی و ابزارها، برای الکترونیک آن یک مهندس الکترونیک آمد. ما در آزمایشگاه دو ستاب ساختیم که یکی از آنها از روی آزمایشگاه معتبر کارلوس برودی در دانشگاه پرینیستون نمونه گیری و ساخته شد و دیگری هم از روی یک نمونه در آزمایشگاه هلند که در حوزه همدلی و شناخت اجتماعی با کار بر روی موش است آن را هم دوباره پیاده سازی کردیم و در حال کار است.

آزمایشگاه ما در حال حاضر سه فاز دارد، فاز اول فازی است که به همه دانشجویان، روانشناسی و شناختی اهداف و اصول اولیه را آموزش دهیم، فاز دوم باید دانشجو بتواند پژوهش‌های رفتاری و علوم شناختی را انجام دهد و فازسوم، فاز ثبت الکتروفیزیولوژی است، یعنی ما بتوانیم از مغز موش هم داه ثبت کنیم و برای این کار دستگاه، وسایل جراحی و الکترود مخصوص را خریداری کرده‌ایم و حتی تست‌های اولیه را هم انجام داده‌ایم.

فقط دانشجوی دکتری نوروساینسی می‌خواهد که زمان کافی برای کار بر روی پژوهش‌های مورد نظر را داشته باشد و در حال حاضر در دانشگاه در حال جذب دانشجوی مورد نظر هستیم.

وی اضافه کرد که تلاش ما در دانشگاه تهران، کار و برنامه‌ریزی بر روی حوزه‌ای مهم برای راه اندازی یک سیستم تحریک مغزی در ایران است

حوزه فراصوت و استفاده از امواج فراصوت، همچنان حوزه بسیار مهمی در دنیا برای تحریک مغز است، ما در دانشگاه تهران یکی از خط‌های مهم پژوهشی که در حال کار و برنامه‌ریزی بر روی آن هستیم، همین حوزه است و تلاش می‌کنیم در آینده نزیک بتوانیم این سیستم را در ایران راه اندازی کنیم و باید اضافه کنم باز هم همه این ها، یادگار همان سربازی بنده است.

دکتر رضایت به نقل از یکی اساتید: حتی در جنگ جهانی دوم برخی از آزمایشگاه‌های پژوهشی تعطیل نشدند

این جمله را عنوان کردم تا بگویم همه کارهای علمی با چالش رو به رو است، بخصوص در رشته علوم شناختی که در حال حاضر در دنیا بسیار مهم است، فضای پژوهش بنیادی یک فضایی است که به صبر بالایی نیاز دارد.

مثلاً شما یک روز در آزمایشگاه می‌بینید که همه الگو‌ها درست است، الکترود خوب است و… ولی فردا متوجه می‌شوید بخاطر عبور مثلاً مترو، یک نویز ایجاد شده و البته هزار تا فاکتور دیگر مثلاً جنگ شده و اینترنت قطع شده است، خلاصه همه الگوها را بهم ریخته است.

 از چالش‌های دشمن برای کشورمان این است که هرسری یک دغدغه و یک چالش در کشور برای ما ایجاد کنند تا مسئولین، تصمیم گیران و پژوهشگران نتوانند کارشان را انجام دهند و شما اگر دقت کنید از سال ۱۳۹۷ به بعد، این موارد ثابت است، می‌خواهم بگویم ما پژوهشگران و جامعه علمی کشور نباید در هیچ شرایطی پژوهش را تعطیل کنیم.

در پایان دکتر رضایت به دانشجویانش گفت: پژوهشتان را زندگی کنید

من همیشه به دانشجویانم چه دختر چه پسر می‌گویم که لطفاً پژوهشتان را زندگی کنید، یعنی اگر قرار است که شما در فضای پژوهشی و آکادمیک کار کنید، زندگیتان را بر اساس آن محور بچینید، همسرتان و شغل آینده و روش کاری را با آن مبنا انتخاب کنید، اگر قرار است مثلاً شما استاد دانشگاه یا یک پژوهشگر باشید باید خودتان و همسرتان درک این فضا را داشته باشد، این در واقع تجربه زیسته خودم هم است.

این کار برای شما فضا ایجاد می‌کند و فضا باعث پیشرفت شما می‌شود، در واقع اگر شما خودتان را توانمند کنید، آدم‌ها و محیط را در راستای اهداف خود قرار می‌دهید.

شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران