نقش علوم پایه دامپزشکی در سلامت جامعه و ارتباط با صنعت

زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

دکتر حسن مروتی عضو هیأت علمی دانشکده دامپزشکی و مجری برتر ارتباط با صنعت و جامعه در جشنواره پژوهش و فناوری سال ۱۴۰۴ دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت علوم پایه در این رشته گفت: برخلاف تصور رایج که علوم پایه ارتباط کمی با صنعت و جامعه دارد، تجربه‌های پژوهشی نشان می‌دهد که هر رشته‌ای، حتی علوم پایه، می‌تواند کاربردی باشد و به حل مسائل واقعی جامعه کمک کند.

وی با بیان اینکه دامپزشکی همانند علوم پزشکی به چند گروه اصلی تقسیم می‌شود، افزود: 

در این رشته سه گروه اصلی شامل علوم پایه، علوم پاتوبیولوژی و علوم درمانگاهی وجود دارد. علوم پایه به مطالعه مفاهیم بنیادی می‌پردازد، پاتوبیولوژی علل بروز بیماری‌ها را بررسی می‌کند و علوم درمانگاهی بر روش‌های درمان تمرکز دارد.

این پژوهشگر با اشاره به حوزه تخصصی خود اظهار کرد: رشته تخصصی من در گروه علوم پایه و در حوزه علوم تشریحی است که شامل آناتومی، جنین‌شناسی و بافت‌شناسی می‌شود و در حال حاضر تمرکز اصلی فعالیت‌های پژوهشی من بر بافت‌شناسی است.

در علم بافت شناسی، مقاطع بسیار نازکی از بافت‌های اندام‌های مختلف بدن تهیه و با روش‌های خاص رنگ‌آمیزی می‌شوند تا ساختار سلولی به کمک میکروسکوپ بررسی شود. این مطالعات پایه‌ای، زیربنای علوم مهمی مانند جنین شناسی، فیزیولوژی، آسیب‌شناسی و...... محسوب می‌شود. به بیان ساده، اگر ساختار طبیعی یک بافت شناخته نشود، عملکرد معمول و تشخیص تغییرات ناشی از ویروس‌ها، باکتری‌ها و عوامل بیماری‌زا و در نتیجه درمان صحیح، امکان‌پذیر نخواهد بود.

این عضو هیأت علمی با تأکید بر ضرورت کاربردی شدن پژوهش‌های دانشگاهی گفت: 

تلاش کرده‌ام مسیر تحقیقات خود و دانشجویانم را به سمت پژوهش‌هایی هدایت کنم که مستقیماً به سلامت جامعه و صنعت مرتبط باشند. برای مثال، در یکی از پروژه‌ها، اثر سم زنبور عسل بر آرتروز زانو بررسی شد. نتایج نشان داد که این ماده می‌تواند در بهبود علائم آرتروز مؤثر باشد، هرچند درمان قطعی محسوب نمی‌شود.

در پژوهشی دیگر، تأثیر آلودگی هوا و فلز سنگین سرب بر بافت‌ها و نقش آنتی‌اکسیدان‌ها بررسی شد. نتایج آزمایش‌ها نشان داد بافت‌هایی که هم‌زمان با سرب، عصاره جوانه گندم و سایر آنتی اکسیدان‌ها را دریافت کرده بودند، تخریب کمتری داشتند و حتی نشانه‌هایی از ترمیم در آن‌ها مشاهده شد. این یافته‌ها نشان می‌دهد مصرف آنتی‌اکسیدان‌ها در شرایط آلودگی هوا، می‌تواند اثرات مخرب فلزات سنگین را کاهش دهد.

این پژوهشگر در ادامه به نقش بافت شناسی در نظارت بر بهداشت مواد غذایی اشاره کرد و گفت: در فرآورده‌های گوشتی مانند سوسیس، کالباس، همبرگر و ناگت، احتمال استفاده از مواد غیرمجاز وجود دارد. وظیفه بافت شناسی این است که با روش‌های دقیق علمی مشخص کند آیا این محصولات حاوی مواد غیرمجاز هستند یا خیر. روش‌های معمول بیوشیمیایی و میکروبی به‌تنهایی کافی نیستند و بررسی‌های تخصصی‌تر از جمله مطالعات بافت‌شناسی و مولکولی در این زمینه اهمیت زیادی دارد.

تجربه‌های پژوهشی نشان می‌دهد که علوم پایه دامپزشکی نه‌تنها از جامعه و صنعت جدا نیست، بلکه می‌تواند نقش کلیدی در ارتقای سلامت عمومی، امنیت غذایی و حل چالش‌های واقعی کشور ایفا کند. تدوین اطلس شناسایی موارد غیرمجاز؛ گامی نو در ارتقای سلامت غذایی کشوراست که جلد اول آن تهیه و به وسیله انتشارات دانشگاه تهران چاپ شده است.

وی از یک اقدام مهم علمی در دانشگاه تهران خبر داد و افزود: در حال تدوین اطلس شناسایی الگوهای بافتی موارد غیرمجاز گیاهی و حیوانی هستیم که پس از تکمیل، در اختیار آزمایشگاه‌های سراسر کشور قرار خواهد گرفت. این اطلس به دامپزشکان و کارشناسان کمک می‌کند تا بافت‌های غیر مجازی را که در اثر فرآوری و حرارت، شکل طبیعی خود را از دست داده‌اند، به‌درستی تشخیص داده شوند؛ به‌ویژه برای آزمایشگاه‌های مناطق دور افتاده که به متخصصین با تجربه دسترسی کمتری دارند.

دکتر مروتی در پایان با تأکید بر اهمیت اخلاق حرفه‌ای گفت: 

صداقت در آموزش، صداقت در قضاوت علمی و صداقت در ارتباط با جامعه، اصل اساسی کار ماست. اگر چیزی را نمی‌دانیم باید صادقانه بگوییم. اعتماد صنعت و جامعه، زمانی شکل می‌گیرد که شرف علمی با منافع مالی معامله نشود.

شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران

مشاهده کلیپ گفتگو