چارچوب نوآوری مدل کسب و کار پایدار

میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

گفتگوی پیش رو با دکتر محمدحسین فروزانفر، دانش‌آموخته دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران، به مناسبت انتخاب رساله دکتری ایشان به عنوان رساله برگزیده در سی و چهارمین جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه تهران، تنظیم شده است:

دستاوردهای علمی رساله

رساله دکتری اینجانب با عنوان «چارچوب نوآوری مدل‌های کسب‌وکار پایدار در کسب‌وکارهای مبتنی بر اقتصاد اشتراکی» توانسته است در سی و چهارمین جشنواره پژوهش و فناوری دانشگاه تهران مورد توجه و انتخاب قرار گیرد. یکی از نکات ارزشمند این رساله، خروجی‌های علمی آن است که شامل ۵ اثر پژوهشی می‌باشد؛ از جمله ۲ مقاله در مجلات JCR در چارک‌های Q1 و Q2 و ۲ مقاله در فصلنامه‌های علمی-پژوهشی رتبه الف مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، و ۱ مقاله در یک کنفرانس بین‌المللی. این دستاوردها نشان‌دهنده ظرفیت علمی و کاربردی بالای موضوع پژوهش و اهمیت آن در فضای علمی و اجرایی کشور است.

سپاس و قدردانی عمیق خود را از استادان راهنمای گران‌قدرم؛ سرکار خانم دکتر نرگس ایمانی‌پور و جناب آقای دکتر سید مجتبی سجادی، و همچنین استاد مشاور محترم، جناب آقای دکتر محمدرضا حبیبی ابراز می‌دارم که با دانش، دلسوزی، همراهی علمی و حمایت‌های ارزشمند خود، نقش بسیار مؤثری در شکل‌گیری، هدایت و به ثمر رسیدن این رساله ایفا کردند.

مفهوم نوآوری در مدل کسب‌وکار

موضوع اصلی این رساله، بررسی و طراحی چارچوبی برای نوآوری در مدل‌های کسب‌وکار پایدار در بستر اقتصاد اشتراکی است. مفهوم «نوآوری در مدل کسب‌وکار» به این معناست که هرگونه نوآوری در اجزای مدل کسب‌وکار که بتواند منجر به رشد، توسعه و بهبود عملکرد کسب‌وکار در ابعاد و زمینه‌های گوناگون شود، در این حوزه قرار می‌گیرد.

به بیان دیگر، نوآوری صرفاً محدود به محصول یا خدمت نیست، بلکه می‌تواند در نحوه خلق ارزش، ارائه ارزش، کسب درآمد، تعامل با ذی‌نفعان و حتی ساختارهای عملیاتی و ارتباطی کسب‌وکار نیز شکل بگیرد. این نگاه، به‌ویژه در کسب‌وکارهای مبتنی بر اقتصاد اشتراکی، از اهمیت مضاعفی برخوردار است.

پایداری در سه بعد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی

در این رساله، برای دستیابی به یک چارچوب علمی و کاربردی، از الگوهای روز دنیا و نیز تئوری پایه «گذار به پایداری» استفاده شد. پایداری در این پژوهش بر سه بُعد اساسی استوار است: بُعد اقتصادی، بُعد اجتماعی و بُعد زیست‌محیطی. بر این اساس، هدف این بود که نشان داده شود چگونه کسب‌وکارهای فعال در اقتصاد اشتراکی می‌توانند از طریق نوآوری در مدل کسب‌وکار خود، نه تنها به سودآوری و رشد اقتصادی دست یابند، بلکه هم‌زمان مسئولیت اجتماعی بیشتری ایفا کنند و اثرات مثبت زیست‌محیطی نیز بر جای بگذارند.

بررسی نمونه‌های موفق ایرانی

یافته‌های این پژوهش می‌تواند برای کسب‌وکارهایی که در حوزه اقتصاد اشتراکی فعالیت دارند، بسیار راهگشا باشد؛ به‌ویژه در حوزه‌های اجتماعی و زیست‌محیطی. اقتصاد اشتراکی، با تکیه بر استفاده بهینه از منابع، دسترسی به جای مالکیت، و افزایش بهره‌وری در مصرف ظرفیت‌های موجود، بستری مناسب برای توسعه مدل‌های نوین کسب‌وکار فراهم کرده است. در این مطالعه، نمونه‌های موفق ایرانی نیز مورد بررسی قرار گرفتند؛ از جمله اسنپ، تپسی، پلتفرم‌های دوچرخه اشتراکی، فضای ابری اشتراکی و دیگر کسب‌وکارهای مبتنی بر اقتصاد اشتراکی. مطالعه این نمونه‌ها نشان داد که اگر نوآوری در مدل کسب‌وکار با ملاحظات پایداری همراه شود، می‌تواند زمینه‌ساز خلق ارزش گسترده‌تری برای جامعه، محیط‌زیست و اقتصاد باشد.

پیام به دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی

از منظر سیاست‌گذاری علمی و دانشگاهی، این پژوهش حامل یک پیام مهم است. دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی می‌توانند با جهت‌دهی مناسب به رساله‌ها و پایان‌نامه‌های دانشجویی، نقشی مؤثر و مثبت در توسعه کسب‌وکارهای مبتنی بر اقتصاد اشتراکی ایفا کنند. اگر پژوهش‌های دانشگاهی به‌گونه‌ای طراحی شوند که مسائل واقعی جامعه و کسب‌وکارها را هدف قرار دهند، آنگاه دانشگاه صرفاً محل تولید دانش نخواهد بود، بلکه به موتور محرک تحول اقتصادی و اجتماعی تبدیل خواهد شد. به باور من، پیوند میان دانشگاه، پژوهش و اکوسیستم کارآفرینی، یکی از ضرورت‌های اساسی برای آینده توسعه کشور است.

توصیه به دانشجویان: رؤیاپردازی، تلاش و ورزش

 توصیه‌ای صمیمانه به همه دانشجویان عزیز دارم: برای خود رؤیاپردازی کنید، آرزو خلق کنید و برای رسیدن به آرزوهای خود با تمام توان تلاش کنید.

من خودم در ابتدای مسیر، هنگام انتخاب موضوع رساله، مقالاتی را در یک ژورنال معتبر (Journal of Cleaner Production) می‌خواندم و در دل آرزو می‌کردم که روزی بتوانم مقاله‌ای در چنین مجله معتبری منتشر کنم. خوشبختانه این رؤیایی که همواره در ذهن و قلب من زنده بود، با لطف خداوند متعال، همراهی استادان بزرگوار و تلاش مستمر، به حقیقت پیوست. از همین رو، باور دارم که آرزوهای بزرگ، اگر با تلاش، پشتکار و توکل همراه شوند، دست‌یافتنی خواهند بود.

همچنین به دانشجویان عزیز توصیه می‌کنم که در مسیر سخت، طولانی و پرفرازونشیب پایان‌نامه و رساله، ورزش را نیز در برنامه زندگی خود قرار دهند. ورزش می‌تواند به عنوان یک نیروی محرک بسیار مؤثر، از نظر جسمی و روحی به افراد کمک کند و توان لازم برای ادامه این مسیر علمی دشوار را افزایش دهد. نشاط، تمرکز، آرامش ذهنی و تاب‌آوری، از جمله ثمرات مهم ورزش در مسیر پژوهش و تحصیل هستند.

شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران