گامی فراتر از مرمت؛ پیوند پژوهش دانشگاهی با صیانت از حافظه تاریخی و هویت شهری

زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

دکتر پیروز حناچی، عضو هیأت علمی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، از چهره‌های شناخته‌شده در حوزه معماری و مدیریت شهری است که در کارنامه علمی و اجرایی او، تلاش برای تقویت رویکرد «مسئله‌محور» در دانشگاه و پیوند دادن پژوهش‌های علمی با نیازهای واقعی جامعه بیش از هر چیز مورد توجه قرار گرفته است.

حناچی با تأکید بر نقش دانشگاه‌های نسل چهارم و پنجم، معتقد است که دانشگاه‌ها باید از تمرکز صرف بر تولید دانش فاصله گرفته و به سمت شناسایی مسائل عینی جامعه و ارائه راهکارهای کاربردی حرکت کنند. در همین چارچوب، او و همکارانش در مؤسسه پژوهشی فرهنگ، هنر و معماری دانشگاه تهران کوشیده‌اند تا با شناسایی چالش‌های موجود در حوزه میراث فرهنگی، پیشنهادهایی عملی به نهادهای مسئول و ذی‌نفع ارائه دهند.

یکی از محورهای اصلی فعالیت‌های او، توجه به ظرفیت‌های گسترده میراث فرهنگی ایران است؛ کشوری که به‌گفته وی، از نظر جاذبه‌های میراث طبیعی و فرهنگی در میان کشورهای برتر جهان قرار دارد. در این راستا، مشارکت در پروژه‌های مرمتی شاخص از جمله سردر باغ ملی تهران، کتابخانه اعتصامی در باغ نگارستان و خانه ظهیرالاسلام، بخشی از اقدامات اجرایی او به شمار می‌رود. این پروژه‌ها با هدف حفظ اصالت بناها و بازگرداندن آن‌ها به بستر زندگی شهری انجام شده و تلاش شده است تا علاوه بر حفاظت کالبدی، کارکرد اجتماعی این فضاها نیز احیا شود.

در حوزه مطالعاتی، توجه به میراث شهری معاصر از دیگر زمینه‌های فعالیت اوست. پژوهش درباره خیابان ولیعصر تهران به‌عنوان یکی از طولانی‌ترین و شاخص‌ترین خیابان‌های شهری، نمونه‌ای از این تلاش‌هاست. این خیابان که با درختان چنار و لایه‌های متنوع تاریخی و اجتماعی شناخته می‌شود، نه‌تنها بخشی از خاطره جمعی شهروندان است، بلکه ظرفیت تبدیل‌شدن به یک میراث جهانی را نیز دارد. مطالعات انجام‌شده در این زمینه، به ثبت ملی این خیابان کمک کرده و زمینه را برای طرح آن در فهرست‌های بین‌المللی فراهم ساخته است.

از دیگر رویکردهای قابل توجه در فعالیت‌های او، پرداختن به مفهوم میراث در فضاهای عملکردی همچون بیمارستان‌هاست. بررسی‌های انجام‌شده در بیمارستان‌های امام خمینی، سینا و بهارلو نشان می‌دهد که این مراکز صرفاً فضاهای درمانی نیستند، بلکه واجد لایه‌هایی از میراث ناملموس، تجربه‌های انسانی، خاطرات جمعی و نقش‌آفرینی در توسعه دانش پزشکی کشور هستند. به‌زعم او، اگر این ابعاد در کنار ویژگی‌های کالبدی مورد توجه قرار گیرند، می‌توان به درک کامل‌تری از میراث معاصر دست یافت.

حناچی همچنین بر اهمیت حفظ «حافظه تاریخی» در مواجهه با رویدادهای معاصر تأکید دارد. به باور او، در فرآیند بازسازی شهرها پس از بحران‌ها یا جنگ‌ها، نباید تمامی نشانه‌های آسیب از بین برود، بلکه می‌توان بخشی از این آثار را به‌عنوان یادمان حفظ کرد تا تجربه‌های تاریخی برای نسل‌های آینده قابل درک باقی بماند. این نگاه، با نمونه‌های بین‌المللی نیز همخوانی دارد و می‌تواند به تقویت هویت تاریخی و آگاهی جمعی جامعه کمک کند.

او در کنار فعالیت‌های اجرایی، بر لزوم نگاه بین‌رشته‌ای به حوزه میراث فرهنگی نیز تأکید می‌کند و معتقد است که پیوند میان معماری، شهرسازی، تاریخ، جامعه‌شناسی و حتی حوزه‌های مدیریتی، می‌تواند به تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر و پایدارتر در این حوزه منجر شود. از این منظر، دانشگاه می‌تواند به‌عنوان حلقه واسط میان دانش تخصصی و نیازهای اجرایی، نقش مؤثری در سیاست‌گذاری و مدیریت میراث فرهنگی ایفا کند.

در مجموع، مجموعه فعالیت‌های علمی و اجرایی انجام‌شده نشان می‌دهد که توجه به میراث فرهنگی تنها به حفاظت از بناهای تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند نگاهی جامع به پیوند میان گذشته، حال و آینده است.

 شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران

مشاهده کلیپ گفتگو