ارتقای شناخت و حفاظت معماری ایرانی با پژوهش و آموزش میدانی

زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

‌دکتر محمدحسن خادم‌زاده، دانشیار دانشکده معماری دانشگاه تهران و برگزیده ارتباط با صنعت و جامعه در جشنواره پژوهشی دانشگاه تهران در سال 1404، در گفت‌وگویی به تشریح مهم‌ترین فعالیت‌های پژوهشی، آموزشی و اجرایی خود پرداخت و بر ضرورت پیوند میان دانشگاه، جامعه و میراث فرهنگی برای توسعه دانش معماری ایرانی و حفاظت از آثار تاریخی کشور تأکید کرد.

وی با اشاره به سال‌ها فعالیت در حوزه مطالعات و مرمت بناها و بافتهای تاریخی، از بازسازی چارسوق شاهی و ارسن شهری امیرچقماق در شهر یزد به عنوان برخی از پروژه‌های شاخص خود یاد کرد و توضیح داد که این طرح‌ها بر پایه مطالعات تطبیقی، بررسی اسناد تاریخی و تحلیل‌های فنی و سازه‌ای اجرا شده است. از دیگر فعالیت‌های او مطالعات در حوزه معماری ایرانی و مستند سازی تعداد زیادی از بناهای تاریخی و همچنین مرمت و احیای ده‌ها خانه تاریخی، آب‌انبار، قنات و دیگر بناهای ارزشمند در یزد است که با هدف حفظ اصالت آثار و بازگرداندن حیات در آن‌ها انجام شده است.

دکتر خادم‌زاده همچنین به نقش آموزش میدانی در تربیت دانشجویان اشاره کرد و گفت:

برگزاری کارگاه‌های تخصصی در روستاها و شهرهای ایران، فرصتی برای آشنایی دانشجویان با شیوه‌های مطالعه به منظور شناخت معماری بومی و ملی ایران، روش‌های ثبت و ضبط و مستندسازی آنها، و چگونگی‌های تعامل با جوامع محلی را فراهم کرده است. نتایج این فعالیت‌ها در قالب چندین کتاب و اثر پژوهشی منتشر شده و به توسعه دانش در حوزه مطالعات معماری ایران و همچنین حفاظت و مرمت کمک کرده است.

وی در ادامه درباره مطالعات صورت‌گرفته بر روی کاشکاری گنبد سلطانیه توضیح داد و این پروژه را تلاشی برای ارائه راهکارهای علمی و اجرایی در زمینه حفاظت از این اثرِ ویژه و رفع مشکلات آن دانست. همچنین به تجربه خود در بهسازی بخش دوران اسلامیِ موزه ملی ایران اشاره کرد و استفاده از فناوری‌های نوین در مدیریت، حفاظت و نمایش آثار تاریخی را از ضرورت‌های موزه‌داری امروز برشمرد.

این استاد دانشگاه با تأکید بر اهمیت بهره‌گیری از ظرفیت‌های معماری ایرانی در طراحی معاصر، معتقد است توسعه معماری باید ضمن پاسخ‌گویی به نیازهای امروز، بر هویت تاریخی و فرهنگی کشور استوار باشد و از الگوهای اصیل بومی و ملی الهام بگیرد. وی افزود که شناخت دقیق بستر، پیشینه و ویژگی‌های هر اثر تاریخی و جامعه‌ای که آن اثر در آن واقع شده، پیش‌نیاز هرگونه مداخله یا تصمیم‌گیری در حوزه معماری و یا مرمت است.

او در پایان، پژوهش عمیق و شناخت دقیق مسائل را مهم‌ترین عوامل موفقیت در پروژه‌های علمی و اجرایی دانست و اظهار کرد:

تعامل مؤثر میان دانشگاه، متخصصان، نهادهای اجرایی و جامعه می‌تواند زمینه‌ساز حفاظت پایدار از میراث فرهنگی و انتقال آن به نسل‌های آینده باشد.

 شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران