از روان‌شناسی مثبت‌گرا تا تدوین روش‌های علمی برای تقویت اخلاق؛ روایت یک عمر پژوهش در روان‌شناسی
زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر محمد خدایاری‌فرد، عضو هیئت علمی بازنشسته دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران و پیشکسوت نمونه این دانشگاه، از چهره‌های شناخته‌شده حوزه روان‌شناسی در ایران است که بخش مهمی از فعالیت علمی و پژوهشی خود را به روان‌شناسی مثبت‌گرا، روان‌درمانی، روان‌شناسی بالینی و روان‌شناسی کودک و نوجوان اختصاص داده است.
او در جشنواره پژوهشی دانشگاه تهران در سال 1404 به عنوان پیشکسوت نمونه دانشگاه تهران انتخاب شد؛ عنوانی که حاصل دهه‌ها فعالیت علمی، آموزشی و پژوهشی و تلاش مستمر در مسیر توسعه دانش روان‌شناسی و تربیت نسل‌های مختلفی از متخصصان این حوزه است.
پژوهش‌هایی در مسیر شناخت توانمندی‌های انسان
یکی از محورهای اصلی فعالیت‌های علمی دکتر خدایاری‌فرد، روان‌شناسی مثبت‌گرا و مطالعه توانمندی‌ها و نقاط قوت انسان است. او در بخشی از پژوهش‌ها و مقالات خود به این موضوع پرداخته است که بسیاری از افراد، ظرفیت‌ها و توانمندی‌های واقعی خود را به‌درستی نمی‌شناسند و گاهی لازم است این نقاط قوت از طریق نگاه و بازخورد دیگران شناسایی شوند.
در نگاه او، روان‌شناسی مثبت‌گرا تنها به بیان مفاهیم نظری محدود نمی‌شود، بلکه می‌توان با استفاده از روش‌های علمی، توانمندی‌های افراد را شناسایی و برای تقویت آن‌ها برنامه‌ریزی کرد. این رویکرد، یکی از بخش‌های مهم فعالیت‌های پژوهشی او در حوزه روان‌شناسی بوده است.
دکتر خدایاری‌فرد همچنین در جریان فعالیت‌های علمی خود با چهره‌های برجسته بین‌المللی این حوزه از جمله مارتین سلیگمن، از بنیان‌گذاران روان‌شناسی مثبت‌گرا، و پروفسور نوسرات پِسِشکیان، از چهره‌های شناخته‌شده روان‌درمانی مثبت‌گرا، ارتباط علمی داشته و از تجربیات و دیدگاه‌های آنان بهره برده است.
از روان‌درمانی تا روان‌شناسی کودک و نوجوان
بخش دیگری از فعالیت‌های علمی دکتر خدایاری‌فرد به حوزه روان‌درمانی و روان‌شناسی بالینی اختصاص دارد. او با تأکید بر اهمیت تشخیص دقیق مشکلات روان‌شناختی، میان مشکلات و حالات معمول روانی با اختلالات جدی تفاوت قائل می‌شود و بر ضرورت استفاده از روش‌های علمی روان‌درمانی و، در موارد لازم، درمان‌های تخصصی تأکید دارد.
روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان نیز از دیگر حوزه‌های مهم فعالیت علمی اوست؛ حوزه‌ای که در آثار و تألیفات او، از جمله کتاب‌های مرتبط با آسیب‌شناسی روانی کودکان و نوجوانان، مورد توجه قرار گرفته است.
«هیچ‌چیز مهم‌تر از خانواده نیست»
دکتر خدایاری‌فرد خانواده را مهم‌ترین بستر رشد، شکل‌گیری شخصیت و سلامت روان انسان می‌داند. از نگاه او، انسان در خانواده متولد می‌شود، در خانواده رشد می‌کند و بسیاری از مشکلات روان‌شناختی نیز در بستر روابط خانوادگی شکل می‌گیرند.
بر همین اساس، بررسی مشکلات روانی کودکان و نوجوانان بدون توجه به شرایط خانواده و روابط میان اعضای آن، نمی‌تواند تصویری کامل از مسئله ارائه دهد. او در تجربه‌های حرفه‌ای خود بارها بر نقش نیازهای عاطفی، توجه و ارتباط میان اعضای خانواده تأکید کرده و معتقد است بی‌توجهی به این نیازها می‌تواند در بلندمدت به بروز مشکلات جدی منجر شود.
این نگاه، خانواده را نه‌تنها به عنوان محیطی برای زندگی مشترک، بلکه به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر سلامت روان، رشد شخصیت و شکل‌گیری الگوهای رفتاری انسان مطرح می‌کند.
پژوهش؛ حاصل کار گروهی، نه فردمحوری
یکی از ویژگی‌های مهم مسیر پژوهشی دکتر خدایاری‌فرد، تأکید جدی او بر پژوهش‌های گروهی است. او معتقد است مسائل پیچیده علمی را نمی‌توان همیشه با نگاه یک متخصص و به صورت فردی بررسی کرد و همکاری میان متخصصان حوزه‌های مختلف، امکان رسیدن به نتایج دقیق‌تر و عمیق‌تر را فراهم می‌کند.
تیم تحقیقاتی او با سابقه‌ای بیش از سه دهه، نمونه‌ای از همین رویکرد گروهی است؛ تیمی متشکل از متخصصان حوزه‌های مختلف که در پروژه‌های علمی و پژوهشی مشترک فعالیت می‌کنند.
یکی از پروژه‌های مهم این مجموعه، پژوهش و تدوین کتاب «اخلاق در آموزش عالی»است؛ پروژه‌ای که با مشارکت متخصصانی از حوزه‌های روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، علوم اجتماعی و مطالعات دینی دنبال می‌شود و تلاش دارد موضوع اخلاق در آموزش عالی را از زوایای مختلف علمی بررسی کند.
از نگاه دکتر خدایاری‌فرد، تفاوت دیدگاه‌های سیاسی، اجتماعی و دینی نباید مانعی برای همکاری علمی باشد. آنچه می‌تواند گروه‌های علمی را در کنار یکدیگر نگه دارد، گفت‌وگوی علمی، احترام متقابل و تمرکز بر مسئله پژوهش است.
تأکید بر اخلاق و توسعه علمی
توجه به اخلاق نیز یکی دیگر از محورهای فعالیت‌های علمی دکتر خدایاری‌فرد است. او در پژوهش‌های خود به بررسی مسائل مرتبط با اخلاق و راهکارهای علمی تقویت رفتارهای اخلاقی پرداخته و تلاش کرده است موضوع اخلاق را از سطح توصیه‌های عمومی فراتر برده و در قالب پژوهش‌های علمی و روش‌مند بررسی کند.
ترکیب فعالیت در حوزه‌های روان‌شناسی مثبت‌گرا، روان‌درمانی، روان‌شناسی بالینی، روان‌شناسی کودک و نوجوان و مطالعات مرتبط با اخلاق، بخش مهمی از کارنامه علمی این استاد دانشگاه تهران را شکل داده است؛ کارنامه‌ای که در کنار سال‌ها آموزش و تربیت دانشجویان، زمینه انتخاب او به عنوان پیشکسوت نمونه دانشگاه تهران را فراهم کرد.
مسیر علمی دکتر محمد خدایاری‌فرد، تصویری از چند دهه تلاش برای توسعه روان‌شناسی در ایران است؛ مسیری که از پژوهش درباره توانمندی‌ها و نقاط قوت انسان آغاز می‌شود، به درمان و سلامت روان ادامه پیدا می‌کند، خانواده و کودک را در مرکز توجه قرار می‌دهد و در نهایت بر اهمیت اخلاق، همکاری علمی و کار گروهی در مسیر پیشرفت دانش تأکید دارد.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
مشاهده کلیپ گفتگو
نظر شما :