باستان‌شناسی و فناوری‌های نوین؛ از بانک سفال ایران تا نقشه رقومی محوطه‌های باستانی
زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر احمد علی‌یاری، عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و از مجریان برتر ارتباط با صنعت و جامعه در جشنواره پژوهشی دانشگاه تهران در سال 1404، در گفت‌وگویی درباره مسیر پژوهشی خود، از آغاز فعالیت‌های علمی‌اش در حوزه باستان‌شناسی و تلاش برای پیوند این دانش با فناوری‌های نوین سخن گفت.
وی با اشاره به آغاز فعالیت‌های خود از دوران دانشجویی در رشته تاریخ دانشگاه تهران، اظهار کرد که علاقه‌اش به باستان‌شناسی باعث شد مسیر پژوهشی خود را به این حوزه تغییر دهد. او از همان سال‌های نخست (1372) فعالیت علمی، با تمرکز بر مطالعه سفال‌های پیش از تاریخ و استفاده از روش‌های نوین، تلاش کرد میان باستان‌شناسی و بهره گیری از فناوری ارتباط برقرار کند.
یکی از مهم‌ترین اقدامات این پژوهشگر، مشارکت فعال به هم راه شادروان دکتر حسن طلایی استاد گروه باستان‌شناسی برای طراحی و ایجاد بانک سفال ایران بود؛ پروژه‌ای ملی که با هدف ساماندهی، ثبت و مطالعه مجموعه‌های گسترده سفال‌های تاریخی انجام شد. این مجموعه که شامل صدها میلیون قطعه سفال از محوطه‌های مختلف باستانی کشور است، تاکنون زمینه انجام پایان‌نامه‌ها، رساله‌های دکتری و مقالات علمی متعددی را فراهم کرده است.
دکتر علی‌یاری همچنین به راه‌اندازی موزه پژوهشی موسسه باستان‌شناسی دانشگاه تهران اشاره کرد و گفت:
این موزه با هدف آموزش عملی دانشجویان، انجام مطالعات پژوهشی و ارتباط بیشتر میان دانشگاه و آثار تاریخی ایجاد شد. این مجموعه بستری برای آموزش مستندسازی، حفاظت، مرمت و مطالعات موزه‌ای فراهم کرده است.
این عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به اهمیت پژوهش‌های بین‌رشته‌ای، ایجاد پایگاه داده و نقشه دیجیتال باستان‌شناسی استان‌های تهران و قزوین را یکی دیگر از پروژه‌های مهم خود دانست؛ طرحی که با ترکیب داده‌های باستان‌شناسی، فناوری اطلاعات، تصاویر ماهواره‌ای و سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) انجام شد و گامی مهم در دیجیتال‌سازی مطالعات باستان‌شناسی کشور به شمار می‌رود.
وی تأکید کرد:
پژوهش‌های کاربردی در حوزه علوم انسانی زمانی موفق خواهند بود که بر پایه شناخت دقیق مسائل و نیازهای جامعه و توان علمی دانشگاه بر مبنای دانش و پژوهش‌های بنیادی استوار باشد. فعالیت‌های پژوهشی موفق نتیجه کار گروهی مستمر است و بسیاری از پروژه‌هایی که انجام داده، حاصل همکاری دانشجویان، استادان و متخصصان حوزه‌های مختلف بوده است.
برای حل مشکلات و مسائل جامعه باید طرح های کاربردی با رویکرد ملی، بین دانشگاهی و بین المللی انجام شود تا تاثیرات ملموسی داشته باشد.
دکتر علی‌یاری در ادامه از پژوهش‌های باستانشناختی خود با اتکا بر مطالعات باستان‌شناسی زیستی، بقایای جانوری، استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل سفال‌ها و بهره‌گیری از علوم شیمی و رایانه در مطالعات تاریخی سخن گفت و این رویکرد میان‌رشته‌ای را یکی از مسیرهای آینده پژوهش در باستان‌شناسی دانست.
او همچنین با اشاره به تغییر فضای علمی امروز، بر نقش فعال دانشجویان در یادگیری تأکید کرد و گفت:
دسترسی گسترده به منابع علمی فرصت بزرگی برای نسل جدید دانشجویان ایجاد کرده است؛ اما استفاده درست از این منابع و حرکت در مسیر پژوهش هدفمند، نیازمند هدایت استادان و تلاش مستمر دانشجویان است. آموزش در قالب طرح‌های کاربردی برای حضور فعال دانشجویان در صنعت و جامعه یک فرصت عالی و از مزیت های مهم و قابل توجه این امر است.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :