تکثیر و پرورش استاندارد زالوی طبی در ایران: چالش‌ها و فرصت‌ها
زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر معصومه ملک، استاد تمام دانشکده زیست‌شناسی دانشگاه تهران، در تشریح تجربه‌های علمی و اجرایی خود در حوزه زالوی طبی، مجموعه‌ای از چالش‌های این حوزه را از وابستگی به برداشت از طبیعت و نبود دستورالعمل‌های استاندارد تا خطر آلودگی، ورود گونه‌های غیربومی و دشواری‌های اقتصادی مطرح کرد.
به گفته دکتر ملک، ورود جدی او به حوزه زالوی طبی از سال ۱۳۸۸ آغاز شد؛ زمانی که کاهش جمعیت زالو و دشواری تأمین زالوی مورد نیاز مراکز درمانی، مسئله وابستگی به جمع‌آوری از طبیعت را برجسته کرد. بررسی‌های انجام‌شده نشان داد زالوهای جمع‌آوری‌شده از زیستگاه‌های طبیعی، به دلیل سابقه نامشخص تغذیه و شرایط محیطی، می‌توانند با خطر آلودگی همراه باشند و نمی‌توان بدون کنترل‌های لازم آنها را وارد چرخه درمان کرد.
همچنین در یک تجربه پژوهشی، استفاده از خون کشتارگاه برای تغذیه زالو با آلودگی به عامل سیاه‌زخم همراه بود؛ موضوعی که ضرورت استفاده از خون استریل و کنترل‌شده در پرورش زالوی طبی را نشان داد. به گفته دکتر ملک، زالوی مورد استفاده در مراکز درمانی باید از نظر آلودگی‌های باکتریایی، قارچی، انگلی و ویروسی کنترل شود.
چالش دیگر، نبود دستورالعمل جامع برای تکثیر و پرورش، نگهداری، بسته‌بندی، حمل‌ونقل، عرضه و امحای زالوی طبی بود. دکتر ملک و همکارانش برای دستیابی به تجربه‌های بین‌المللی از مراکز مختلف در آلمان، مالزی، روسیه، انگلیس، فرانسه و آمریکا بازدید کردند. برگزاری همایش سال ۱۳۹۳ و پیگیری تشکیل کمیته زالوی طبی در سازمان غذا و دارو نیز در همین مسیر انجام شد و در ادامه، کمیته ملی زالوی طبی تشکیل و دستورالعمل‌های مرتبط تدوین شد.
از نگاه این استاد دانشگاه تهران، حفاظت از گونه بومی زالوی طبی ایران نیز یک چالش اساسی است. او نسبت به ورود و تکثیر گونه‌های غیربومی هشدار داده و معتقد است ورود گونه خارجی می‌تواند به جمعیت طبیعی و تنوع ژنتیکی آسیب بزند. در همین راستا، در مزرعه ۷۰ هکتاری دانشکده علوم دانشگاه تهران، بخشی به عنوان منطقه حفاظت‌شده زالوی طبی اختصاص یافته است.
دکتر ملک همچنین به چالش عرضه و تقاضا، ضعف زنجیره رسمی تولید و توزیع و فشار اقتصادی ناشی از عرضه ارزان زالوهای برداشت‌شده از طبیعت اشاره می‌کند. به گفته او، ظرفیت تولید داخلی هنوز با نیاز کشور فاصله دارد و توسعه تولید گونه بومی و ایجاد مسیرهای قانونی صادرات ضروری است.
از دیگر چالش‌ها، استفاده غیرمجاز یا غیراستاندارد از زالو در برخی مراکز و پرورش خانگی است. دکتر ملک تأکید می‌کند که پرورش زالوی طبی بدون نظارت تخصصی می‌تواند سلامت محصول را به خطر بیندازد؛ بنابراین دریافت مجوز، وجود مسئول فنی، رعایت الزامات بهداشتی و استفاده از خون استریل ضروری است.
از نظر اقتصادی نیز راه‌اندازی یک مرکز استاندارد به سرمایه‌گذاری برای تهیه مولد، فضا، نیروی انسانی و تجهیزات نیاز دارد و رسیدن به نقطه سربه‌سر ممکن است چند سال زمان ببرد. با این حال، دکتر ملک معتقد است در صورت رعایت استانداردها، این حوزه ظرفیت اقتصادی مناسبی دارد. او همچنین بر آموزش نیروی انسانی از طریق کارگاه‌های تخصصی و انتقال تجربیات عملی تأکید دارد.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :