شناسایی مخازن نامتعارف، ضرورتی ملی برای تداوم رونق نفتی
گفت‌وگو با دکتر حمزه مهرابی، عضو هیأت علمی دانشکده زمین‌شناسی دانشکدگان علوم دانشگاه تهران
احسان شیرخانلو در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
برای نخستین بار در کشور، پژوهشگران دانشگاه تهران به سرپرستی دکتر حمزه مهرابی و فعالیت برجسته مهندس الهام طالبی، دانشجو دکتری دانشکده زمین شناسی، موفق به شناسایی نوعی مخزن نامتعارف نفتی در دشت آبادان شدند؛ کشفی که می‌تواند نگاه جدیدی به آینده اکتشافات نفتی و نحوه بهره‌برداری از منابع انرژی در ایران ایجاد کند.
دکتر مهرابی در این گفت‌وگو توضیح داد:
«مخازن نفت و گاز در جهان به دو دسته متعارف و نامتعارف تقسیم می‌شوند. مخازن متعارف دارای تخلخل و تراوایی بالایی‌اند و نفت با فشار طبیعی زمین به سطح می‌رسد. اما در مخازن نامتعارف، جریان طبیعی نفت ممکن نیست و برای استخراج، نیاز به روش‌های پیشرفته داریم.»
به گفته این استاد دانشگاه، پژوهش حاضر در آغاز با هدف مطالعه مخازن متعارف منطقه انجام شد، اما نتایج آزمایش‌های دقیق پتروفیزیکی، زمین‌شناسی و فشار مویینگی، وجود مخزنی با ویژگی‌های نامتعارف را آشکار کرد.
«نتایج ما نشان داد که سنگ‌های کربناتی منطقه دشت آبادان دارای تخلخل تا ۲۵ درصد هستند؛ یعنی از نظر حجمی، نفت زیادی در خود جای داده‌اند، اما تراوایی آنها کمتر از یک‌دهم میلی‌دارسی است. این یعنی نفت درون این سنگ‌ها حبس شده و قادر به حرکت نیست.»
وی افزود:
«تقریباً دو سوم این مخزن، ویژگی‌های نامتعارف دارد و این بدان معناست که نفتی که امروز از منطقه برداشت می‌کنیم، فقط از یک‌سوم بالایی مخزن به دست می‌آید. این یافته می‌تواند مسیر آینده بهره‌برداری را به‌کلی تغییر دهد.»
چرا این کشف اهمیت دارد؟
دکتر مهرابی با اشاره به اینکه ایران اکنون وارد نیمه دوم عمر مخازن متعارف خود شده است، گفت:
«شناخت مخازن نامتعارف، دیگر یک کار پژوهشی لوکس نیست، بلکه یک ضرورت ملی است. در بسیاری از کشورها حجم نفت موجود در مخازن نامتعارف، از کل مخازن متعارف بیشتر است و ما باید از امروز به فکر آینده انرژی خود باشیم.»
به گفته دکتر مهرابی، نتایج این پژوهش — که شامل داده‌های زمین‌شناسی، ژئوفیزیکی، پتروفیزیکی و ژئوشیمیایی است — می‌تواند پایه طراحی روش‌های نوین بهره‌برداری برای مهندسان نفت باشد.
«این داده‌ها خوراک مهندسان است تا بتوانند بهترین تکنیک را برای بیشترین برداشت نفت از مخازن نامتعارف انتخاب کنند. در دانشکده زمین‌شناسی دانشگاه تهران، سال‌هاست تیم‌های مختلف در زمینه شناسایی مخازن نامتعارف فعالیت می‌کنند و این مسیر را با قدرت بیشتری ادامه خواهیم داد.»
هشدار به آینده و ضرورت تغییر مسیر
دکتر مهرابی در پایان با لحنی هشدارآمیز گفت:
«من به حاکمیت و فعالان حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر هشدار می‌دهم که منابع نفت و گاز ما در آینده‌ای نه‌چندان دور به پایان می‌رسند. باید سرعت و قدرت توسعه انرژی‌های نو را چند برابر کنیم. اگر امروز نجنبیم، در آینده همه متضرر خواهیم شد. اکنون زمان یک حرکت جهادی و انقلاب‌گونه در عرصه انرژی است.»
نظر شما :