خبری خوشحال کننده برای کشاورزان و بهره برداران آبی کشور
احسان شیرخانلو در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
در شرایطی که چالش کم‌آبی و بحران منابع زیرزمینی به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشور تبدیل شده، پژوهشگران دانشگاه تهران راهکاری علمی و کاربردی برای مدیریت هزینه‌های آبیاری ارائه کرده‌اند.
دکتر مسعود پورغلام‌آمیجی، فارغ‌التحصیل دکتری مهندسی آبیاری و آبادانی دانشگاه تهران، موفق به طراحی و ساخت نرم‌افزار «ISCE - Irrigation System Cost Estimator» شده است؛ اولین نرم‌افزار هوشمند در ایران و جهان برای تخمین هزینه‌های سامانه‌های آبیاری تحت فشار.
چرا مسأله آب برای ایران حیاتی است؟
دکتر پورغلام‌آمیجی در گفت‌وگو با میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران گفت:
«بیش از ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی و بیش از ۲۰ درصد اشتغال کشور به بخش کشاورزی وابسته است. اما از ۶۰۹ آبخوان و دشت ایران، ۴۳۲ دشت در وضعیت بحرانی و ۲۹۰ دشت در حالت فوق‌بحرانی و ممنوعه قرار دارند.»
او تأکید کرد:
«کسری تجمعی مخازن آب زیرزمینی کشور به ۱۴۰ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ یعنی حتی اگر هیچ برداشت جدیدی انجام نشود، سال‌ها زمان نیاز داریم تا بخشی از این منابع احیا شود.»
چرا تمرکز بر سامانه‌های آبیاری نوین؟
این پژوهشگر در توضیح ضرورت کار خود گفت:
«آبیاری در کشور به دو روش انجام می‌شود: آبیاری سطحی و آبیاری تحت فشار. آبیاری تحت فشار—اعم از سیستم‌های موضعی و بارانی—روش نوین آبیاری در جهان است و اکنون حدود یک‌چهارم اراضی کشور از این روش استفاده می‌کنند.»
مزیت ISCE چیست؟
به گفته او، بزرگ‌ترین نیاز بهره‌برداران این است که پیش از اجرای پروژه، بتوانند هزینه تمام‌شده را دقیق برآورد کنند:
«پیش‌آگاهی از هزینه‌ها به بهبود زمان‌بندی، افزایش بهره‌وری و جلوگیری از خطاهای مالی و اجرایی کمک می‌کند. در اسناد توسعه نیز به ضرورت تخمین هزینه‌ها اشاره شده، اما هیچ ابزار نرم‌افزاری برای آن وجود نداشت. ISCE اولین نرم‌افزار دارای چنین توانایی، در سطح ایران و حتی جهان است.»
چرا تاکنون کسی چنین کاری نکرده بود؟
او توضیح داد:
«ساخت یک بانک داده ملی که هم تمام نقاط کشور را پوشش دهد و هم انواع سامانه‌های آبیاری تحت فشار را در بر بگیرد، کاری بسیار سنگین بود. گرچه این پروژه در قالب رساله دکتری تعریف شد، اما حجم و پیچیدگی آن بسیار فراتر از یک پروژه دانشگاهی معمول است؛ به همین دلیل ۷ سال زمان برد.»
ظرفیت‌های فنی نرم‌افزار
ISCE مبتنی بر داده‌های واقعی ۲۰ ساله از پروژه‌های آبیاری کشور است.
اطلاعات در دو بخش اصلی دسته‌بندی شده‌اند:
- متغیرهای مستقل (حدود ۴۰ شاخص اثرگذار)؛ مانند نوع منطقه، اقلیم، مساحت، روش آبیاری، شیب زمین و …
- متغیرهای وابسته؛ شامل چهار دسته هزینه:
- ایستگاه پمپاژ و کنترل مرکزی
- تجهیزات داخل مزرعه
- هزینه اجرا
- هزینه کل پروژه
این داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی‌های ریاضی، شبکه‌های عصبی و روش‌های یادگیری ماشین تحلیل شده‌اند.
نتیجه: نرم‌افزار قادر است بیش از ۸۰ سناریوی مختلف پروژه آبیاری را شبیه‌سازی و هزینه دقیق آن را پیش‌بینی کند—به‌صورت پویا و به‌روز، متناسب با تورم و تغییرات بازار.
چرا این پروژه جهانی شد؟
پرسیدیم که چرا مجلاتی مانند Nature به این کار توجه کردند. او پاسخ داد:
«مجلات معتبر، کارهای جهان‌شمول و کاربردی را بسیار جدی می‌گیرند. مسئله آب دغدغه مشترک تمام کشورهاست. اما مهم‌تر اینکه این پژوهش یک رساله معمولی نبود؛ زمان، داده، مدل‌سازی و خروجی قابل استفاده واقعی—این‌ها همان چیزهایی است که علوم کاربردی را ارزشمند می‌کند.»
درد و دل یک پژوهشگر دلسوز
دکتر پورغلام‌آمیجی با لحنی صریح افزود:
«در آغاز پروژه، از برخی سازمان‌ها درخواست حمایت کردیم. همان سازمان‌هایی که امروز مشتری این نرم‌افزار هستند. اما آن زمان یا به توان علمی دانشگاهیان اعتماد نداشتند، یا منتظر نتیجه نهایی بودند و تمایلی به سرمایه‌گذاری آموزشی نداشتند. این رفتار برای جامعه دانشگاهی کشور دردآور است.»
نقش دانشگاه تهران
او سخنانش را با قدردانی از دانشگاه تهران پایان داد:
«دانشگاه تهران با در اختیار گذاشتن امکانات آزمایشگاهی، حمایت علمی اساتید برجسته‌ای مانند دکتر لیاقت و دکتر احمدالی، و تمدید زمان پژوهش، نقش اساسی در تکمیل این طرح داشت. اگر این حمایت‌ها نبود، چنین خروجی بزرگی ممکن نمی‌شد.»
نرم‌افزار ISCE اکنون در اختیار شرکت‌های مهندسین مشاور و نهادهای مسئول قرار گرفته و به‌عنوان یک ابزار بومی، علمی و عملی، می‌تواند در مدیریت آب کشور نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.
لینک مقاله این پژوهش
فیلم کار با نرم افزار
شرکت پارس مدیکیو، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :