راهی نو در بازتوانی با تلفیق تمرینات ورزشی و تحریک مغز
میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر یوسف مقدس تبریزی، دانشیار دانشکده علوم ورزشی و تندرستی دانشگاه تهران با سابقه تحصیلی در رشته پزشکی و دکترای علوم اعصاب و همچنین کارشناسی ارشد علوم ورزشی، هدف اصلی خود از همکاری با دانشکده علوم ورزشی را «ایجاد پلی ارتباطی بین علوم ورزشی و علوم پزشکی، به ویژه در حیطه نوروساینس» عنوان کرد. وی سال‌ها پیش از عضویت رسمی در دانشکده، به تدریس دروس تخصصی مانند «فیزیولوژی اعصاب» و «مبانی عصبی عمکرد انسان» برای دانشجویان مقطع دکتری و کارشناسی ارشد اشتغال داشته است.
ایده محوری این پژوهشگر، «تلفیق مداخلات ورزشی با روش‌های نوین تحریک مغزی» برای افزایش اثربخشی پروتکل‌های بازتوانی است. به گفته وی این ترکیب با تأثیر همزمان بر سیستم عصبی-عضلانی و عملکرد مغز می‌تواند منجر به «هم‌افزایی» در فرآیند بازتوانی و درمان شود. فعالیت‌های پژوهشی صورت گرفته با امکانات موجود در دانشکده و برخی از مواقع، امکانات آزمایشگاه نقشه برداری مغز بوده است.
گروه‌های هدف و زمینه‌های کاربردی
این پژوهش‌ها بر روی گروه‌های مختلفی متمرکز شده است:
- بیماران با اختلالات حرکتی و تعادلی از جمله افراد مبتلا به ام‌اس، اوتیسم، اختلال بیش‌فعالی
- معلولان به ویژه نابینایان و ناشنوایان که به دلیل محرومیت از حواس بینایی و دهلیزی، اغلب با چالش‌های تعادلی مواجه هستند
- بازتوانی و بازگشت به ورزش در ورزشکاران مصدومی که دچار آسیب‌هایی مانند پیچ‌خوردگی مچ پا یا آسیب زانو شده‌اند
- ورزشکاران برای ارتقای عملکرد
روش تحقیق: تحریک مغزی غیرتهاجمی (tDCS)
یکی از روش‌های اصلی مورد استفاده در این مطالعات، «تحریک الکتریکی فراجمجمه‌ای (tDCS)» است. به گفته ایشان:
«در این روش، با قراردادن الکترودها روی نواحی خاصی از سر، جریان الکتریکی ضعیف و ایمنی به مغز اعمال می‌شود تا کارکردهای عصبی مد نظر مانند عملکرد حرکتی در اندام خاص، اسپاسم عضلانی؛ راه رفتن؛ حفظ تعادل؛ احساس درد و عمکردهای شناختی و… تحت تأثیر قرار گیرد.»
این روش در کنار پروتکل‌های تمرینی ورزشی خاص، به صورت همزمان یا ناهمزمان به کار گرفته می‌شود.
دستاوردها و نتایج امیدبخش
بر اساس یافته‌های این پژوهش‌ها که بخشی از آن‌ها در قالب رساله‌های دانشجویی به ثمر نشسته است، «اثرات ترکیبی (تمرین به همراه تحریک مغزی) به صورت بارزی، اثرات تمرینات فیزیکی را ارتقا داده و موجب هم افزایی در اثربخشی بازتوانی مغز و اندام شده است.» این نتایج، افق‌های جدیدی را در بازتوانی بیماران و ارتقای عملکرد ورزشی نمایان کرده است که می‌تواند گام مؤثری در حفظ استقلال فردی و ارتقای کیفیت زندگی ایشان باشد.
چالش‌ها و چشم‌انداز آینده
این محقق همکاری‌های بین‌رشته‌ای قوی‌تر به ویژه با دانشکده‌های فنی (برای طراحی و ساخت تجهیزات)، روان‌شناسی و علوم پزشکی را از عوامل کلیدی شتاب‌دهنده به این تحقیقات دانست و خاطرنشان کرد:
«ایجاد شبکه‌ای سیستماتیک برای شناسایی محققان با علایق مشابه پژوهشی؛ تسهیل ارتباط بین پژوهشگران حوزه‌های مختلف در دانشگاه تهران و با انجام تحقیقات مشترک و جند وجهی می‌تواند به خلق دستاوردهای بزرگ‌تر و کاربردی‌تر بینجامد.»
دانشکده علوم ورزشی و تندرستی دانشگاه تهران - 26 آبان ماه 1404
وی توسعه آزمایشگاه و تجهیز آن به ابزارهای پیشرفته‌تر تحریک مغزی و همچنین گسترش استفاده از این روش‌ها در کلینیک‌های توان‌بخشی را از برنامه‌های آتی این گروه پژوهشی عنوان کرد.
این پژوهش‌ها نمونه‌ای موفق از کاربست علوم بین‌رشته‌ای برای حل چالش‌های حوزه سلامت و ورزش و نویدبخش ارائه راهکارهای نوین در آینده نزدیک است.
شرکت پارس مدیکیو، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :