حکمرانی آب در تلاقی علم، اخلاق و توسعه پایدار

زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

دکتر سید موسی حسینی، دانشیار گروه جغرافیای طبیعی دانشکده جغرافیا در دانشگاه تهران و دارای دکترای تخصصی مهندسی منابع آب، در گفت‌وگویی علمی به تحلیل چالش‌های ساختاری حکمرانی آب در ایران، وضعیت نگران‌کننده منابع آب زیرزمینی و شکاف میان دانشگاه و نهادهای اجرایی پرداخت. وی بر ضرورت تلفیق دانش تخصصی، اخلاق حرفه‌ای و سازوکارهای حکمرانی کارآمد در فرآیندهای سیاست‌گذاری آبی تأکید کرد.

وی که در سال جاری به‌عنوان پژوهشگر نمونه دانشگاه تهران نیز برگزیده شده است، با اشاره به نقش اجتماعی دانشگاه، اظهار داشت، پژوهش دانشگاهی نباید صرفاً به تولید مقاله محدود شود، بلکه زمانی اثربخش خواهد بود که در خدمت حل مسائل واقعی کشور قرار گیرد. به گفته او، طی سال‌های فعالیت علمی، تلاش کرده است موضوع پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری را بر اساس نیازها و اولویت‌های اعلام‌شده از سوی نهادهای متولی بخش آب تعریف کند؛ رویکردی که ضمن ارتقای کیفیت علمی، به افزایش کارآمدی اجتماعی پژوهش‌ها انجامیده است. او در عین حال خاطرنشان کرد که در دوره دکتری، افزون بر مسئله‌محوری، تولید علم در مرزهای دانش و حضور فعال در عرصه‌های بین‌المللی نیز ضرورتی انکارناپذیر است.

دکتر حسینی، بحران آب در ایران را صرفاً ناشی از ضعف مدیریت اجرایی نمی‌داند، بلکه آن را مستلزم گذار از «مدیریت آب» به «حکمرانی آب» می‌داند؛ مفهومی که بر هماهنگی نهادی، شفافیت اطلاعات، مشارکت ذی‌نفعان، پاسخ‌گویی و تقویت سرمایه اجتماعی استوار است. وی با اشاره به تحولات نوین در ادبیات توسعه پایدار تصریح کرد که در کنار ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی، تولید دانش، سرمایه فرهنگی و ارزش‌های اخلاقی نیز به‌عنوان ارکان مکمل پایداری شناخته می‌شوند و سیاست‌گذاری‌های آبی باید این ابعاد را به‌صورت یکپارچه و نظام‌مند مدنظر قرار دهند.

این عضو هیأت علمی، طی سال‌های اخیر با انتشار بیش از ۸۵ مقاله علمی ـ پژوهشی در مجلات معتبر بین‌المللی و بیش از ۵۰ مقاله در مجلات داخلی در حوزه‌های هیدرولوژی، مدیریت آب‌های زیرزمینی و مدل‌سازی آبخوان‌ها، سهم قابل توجهی در توسعه ادبیات علمی این حوزه داشته است. اجرای طرح‌های پژوهشی کاربردی با همکاری دستگاه‌های اجرایی، راهنمایی و تربیت دانشجویان تحصیلات تکمیلی با رویکرد مسئله‌محور، و مشارکت در همکاری‌های علمی بین‌المللی از دیگر دستاوردهای علمی وی به شمار می‌رود.

از جمله آثار مکتوب وی می‌توان به تألیف مقالات تخصصی در زمینه مدیریت پایدار منابع آب با تأکید بر منابع آب زیرزمینی و نیز ترجمه کتاب «اخلاق آب» اشاره کرد؛ اثری که به بررسی عدالت بین‌نسلی، مسئولیت‌پذیری نهادی، حقوق جوامع محلی و الزامات اخلاقی بهره‌برداری از منابع آبی می‌پردازد. وی همچنین در ترجمه یکی از آثار معتبر بین‌المللی در حوزه مدیریت پایدار منابع آب مشارکت داشته است؛ اثری که با بهره‌گیری از داده‌های زمینی و سنجش از دور، اطلاعات حوزه‌های آبی کشور را در قالب نقشه‌های تحلیلی سامان‌دهی کرده و به‌عنوان یک پایگاه داده قابل استفاده برای پژوهشگران و سیاست‌گذاران ارائه می‌کند. این اثر همچنین به تحلیل رویکردهای نوین در پایداری بهره‌برداری از آبخوان‌ها می‌پردازد.

وی در پایان تأکید کرد بدون توجه به مبانی اخلاقی، شفافیت در تصمیم‌گیری و مسئولیت در قبال نسل‌های آینده، دستیابی به حکمرانی مطلوب آب امکان‌پذیر نخواهد بود. به باور دکتر حسینی، تنها از مسیر پیوند مؤثر میان دانشگاه، جامعه و نهادهای اجرایی و از طریق هم‌افزایی دانش تخصصی با توجه عملی به ارزش‌های اخلاق‌محور می‌توان به سوی مدیریت مسئولانه منابع آب و تحقق توسعه پایدار حرکت کرد.

 شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران