پژوهشگر برجسته دانشگاه تهران؛ روایت‌گری صداهای نشنیده در سلامت و جامعه
زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر ابوعلی ودادهیر، استاد انسان شناسی و سلامت دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، و عضو گروه سلامت اجتماعی فرهنگستان علوم پزشکی ایران در جشنواره پژوهشی سال ۱۴۰۴ این دانشگاه به عنوان «پژوهشگر برجسته» برگزیده شد؛ عنوانی که حاصل سال‌ها فعالیت علمی او در پیوند میان انسان‌شناسی، سلامت و پزشکی است. تمرکز اصلی پژوهش‌های او، به‌ویژه در یک دهه اخیر، بر حوزه سلامت و تغذیه از منظر فرهنگی و اجتماعی با تأکید بر سلامت و حقوق زنان و سلامت باروری بوده است؛ حوزه‌ای که او در دو دهه گذشته تلاش کرده است با توسل به رویکردهای کیفی و انسان‌شناختی، افق‌های تازه‌ای برای فهم آن بگشاید.
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای ودادهیر، وارد کردن مفاهیم و روش‌های انسان‌شناسی به حوزه سلامت و پزشکی است. او با گسترش پژوهش‌های میدانی و اتنوگرافی در میان دانشجویان رشته‌هایی مانند پرستاری، مامایی و سلامت و حقوق باروری و جنسی، سیاست‌گذاری سلامت و تغذیه جامعه، زمینه‌ای فراهم کرده تا نگاه صرفاً زیست‌پزشکی به مراقبت و سلامت، جای خود را به فهمی گسترده‌تر، انسانی‌تر و فرهنگی‌تر و اخلاقی تر بدهد. به باور او، این تغییر رویکرد می‌تواند به ارتقای رضایت بیماران، بهبود کیفیت خدمات درمانی و شکل‌گیری و احراز «صلاحیت فرهنگی» (Cultural Competence) در میان کادر بهداشت و درمان منجر شود.
ودادهیر در انتخاب حوزه‌های پژوهشی خود، بر گروه‌هایی تمرکز دارد که صدایشان کمتر شنیده می‌شود؛ از زنان و دختران و کودکان گرفته تا اقلیت‌ها و گروه‌های حاشیه‌نشین و مرزنشین به ویژه در جوامعی که به نحوی از ضعف در برقراری عدالت اپیستمسیک و جنسیتی و فرهنگی رنج می‌برند. او معتقد است رسالت انسان‌شناسی، شنیدن و بازنمایی همین صداهای ناشنیده و هویت‌های نادیده‌گرفته‌شده و تقلیل خشنونت و آمرانگی در زندگی روزمره است. در همین راستا، مطالعات او در حوزه سلامت زنان به موضوعاتی می‌پردازد که به دلیل داغ ننگ اجتماعی (استیگما) کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند؛ از جمله بیماری‌های مقاربتی یا مسائل مرتبط با امنیت غذایی و امنیت فرهنگی، که به باور او نیازمند توجه و شفافیت بیشتری در سطح سیاست‌گذاری هستند.
بخش دیگری از پژوهش‌های پهن دامنه او به بررسی خرده‌فرهنگ‌ها در فضاهای درمانی اختصاص دارد. مطالعات میدانی در بخش‌های مختلف بیمارستانی- از مراقبت‌های ویژه تا بخش‌های سرطان و سوختگی-نشان می‌دهد که هر یک از این فضاها دارای خرده فرهنگ، روابط و الگوهای کرداری خاص خود هستند. این تفاوت‌ها، درک ما از مفهوم «مراقبت» را عمیق‌تر کرده و نشان می‌دهد که خدمات درمانی صرفاً یک فرآیند فنی و یک طرفه نیست، بلکه در بستری از روابط انسانی و فرهنگی شکل می‌گیرد.
در کنار این‌ها، ودادهیر به نقد روابط قدرت در نظام سلامت نیز پرداخته است. او معتقد است مناسبات میان پزشکان، پرستاران و بیماران همواره عادلانه نیست و گاه ساختارهایی نابرابر و سلسله‌مراتبی و آمرانه بر این روابط حاکم است. این نابرابری‌ها می‌تواند بر کیفیت خدمات و تجربه بیماران تأثیر منفی بگذارد و نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌ها و آموزش‌های سلامت، پزشکی و دندانپزشکی است.
از دیگر محورهای فکری او، تأکید بر ادغام فرهنگ در نظام‌های آموزشی و حرفه‌ای است. به باور ودادهیر، یک پزشک یا متخصص موفق تنها به مهارت‌های فنی نیاز ندارد، بلکه باید از نظر فرهنگی نیز «صلاحیت یا کفایت» داشته باشد؛ یعنی باید جامعه، باورها، ارزش‌ها، آئین‌ها و شیوه‌های زیست مردم را بشناسد. او تأکید می‌کند که آینده نظام‌های سلامت، آموزش و حتی توسعه صنعتی، در گرو توجه جدی به فرهنگ، اخلاق و مشارکت واقعی مردم است.
این استاد دانشگاه در مجموع تلاش کرده است تا با پیوند دادن علوم اجتماعی به حوزه‌های کاربردی، به‌ویژه سلامت، پزشکی و تغذیه، تصویری انسانی‌تر و واقع‌گرایانه‌تر از جامعه ارائه دهد. انتخاب او به عنوان استاد و پژوهشگر برجسته دانشگاه تهران، نه‌تنها قدردانی از دستاوردهای علمی و پژوهشی اش، بلکه تأکیدی بر اهمیت اتخاذ و کاربست رویکردهای میان‌رشته‌ای و جامع نگر در شناخت و حل مسائل پیچیده امروز جامعه است.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :