روایت فرایند طراحی معماری در کتاب برگزیده سال دانشگاهی

میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:

کتاب «فرایند طراحی معماری؛ رویکردی تعاملی در تفکر طراحی» تألیف دکتر سید امیر سعید محمودی، دانشیار دانشکده معماری دانشکدگان هنرهای زیبای دانشگاه تهران و دکتر مهیار باستانی عضو هیأت علمی گروه معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرگان در جشنواره کتاب سال دانشگاهی ۱۴۰۴ به عنوان کتاب برگزیده گروه هنر و معماری انتخاب شد. دکتر محمودی در گفت‌وگویی درباره انگیزه تألیف این کتاب، رویکرد تعاملی در تفکر طراحی، چالش‌های دانشجویان معماری در فرایند طراحی و ویژگی‌های این اثر توضیح داده است.

انگیزه تألیف و پاسخ به خلأهای آموزشی

پس از سال‌ها تدریس در دروس عملی و نظری در دانشکده معماری دانشگاه تهران، بر خود واجب دیدم با تهیه کتابی در زمینه فرایند طراحی معماری دِین خود را به دانشجوها و دانشگاه اَدا کنم و از مجموعه تجربیات خود در زمینه‌های آموزشی و پژوهشی، این کتاب را به رشته تحریر در بیاورم. البته این مهم بدون همکاری و زحمات سرکار خانم دکتر مهیار باستانی میسّر نمی‌شد.

وی افزود: «این اثر کوششی است در راستای پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و رفع دغدغه‌های دانشجویان و استادان جوان در حوزه طراحی معماری.»

رویکرد تعاملی در تفکر طراحی و تفاوت آن با نگاه‌های رایج

دکتر محمودی درباره مفهوم «رویکرد تعاملی در تفکر طراحی» اظهار کرد:

«فرایند طراحی معماری امری است که باید با به کارگیری دو استعداد بالقوه در دانشجوها در سیر از سوال به جواب در دو عرصه منطق (و حل مسله طراحی)، و عرصه خلاقیت (و ایده پردازی) همزمان کشف شده و مورد استفاده قرار گیرد.»

وی ادامه داد: «این فرایند تعاملی با به‌کارگیری دو عرصه تفکر در طراحی که با استفاده از استعدادهای دو نیمکره مغز انجام می‌گیرد، معرفی می‌شود. از مزایای این رویکرد، توجه و بهره‌گیری از منتهای استعدادهای دانشجوها برای حل مسئله و ایده‌پردازی است.»

این استاد دانشگاه تهران درباره تفاوت این رویکرد با نگاه‌های رایج به فرایند طراحی معماری گفت:

«در اغلب نگاه‌های رایج، دانشجوها و استادها با تکیه بر یکی از دو تفکر، یا با شروع حل مسئله و یا با ایجاد ایده‌های خلاقانه به صورت مستقل از هم به فرایند طراحی می‌پردازند.»

وی افزود: «در این کتاب، ضمن مروری بر ادبیات موضوع و مبانی نظری در فرایند طراحی، تلاش کرده‌ام با معرفی تمرین‌های طراحی در مقاطع کارشناسی، و کارشناسی ارشد طراحی معماری به چگونگی توجه و بهره گیری از دو نیمکره مغز در فرایند طراحی بپردازم.»

چالش اصلی دانشجویان و نقش کتاب در مدیریت فرایند طراحی

دکتر محمودی درباره مهم‌ترین چالش دانشجویان معماری در درک و طی کردن فرایند طراحی بیان کرد:

«در پژوهش‌های من در رابطه با چالش‌های فرایند طراحی، یکی از مهم‌ترین سوال‌هایی که دانشجوها با آن روبرو بودند، این بود که دانشجوها نمی‌دانستند فرایند طراحی چگونه باید شروع شود و مراحلی که باید طی کنند را چگونه باید مدیریت کنند.»

وی درباره اینکه کتاب چگونه به رفع این چالش کمک می‌کند، گفت: «این کتاب ضمن مروری بر تحولات آموزش معماری و ارتباط آن با دیدگاه‌های نظری در حل مسئله، به معرفی انواع تفکر و شیوه‌های طراحی می‌پردازد.»

دکتر محمودی افزود: «دانشجو یاد می‌گیرد که باید استعدادهای گوناگون خود را در زمینه‌های هنری و ایجاد خلاقیت تحریک نماید تا بتواند از آن استعدادها در طی فرایند طراحی استفاده کند.»

وی همچنین تأکید کرد:

«پس این کتاب به مخاطب می‌گوید که دانشجوها و استعداد آن‌ها در حل مسئله و ایده پردازی می‌تواند متفاوت باشد ولی این به آن معنا نیست که عده‌ای خلاق هستند و عده‌ای خلاق نیستند، بلکه خلاقیت قابل تربیت و رشد است.»

دلیل برگزیده شدن کتاب و توصیه به طراحان جوان

دکتر سید امیر سعید محمودی درباره انتخاب این اثر به عنوان کتاب برگزیده گروه هنر و معماری در جشنواره کتاب سال دانشگاهی گفت:

«با توجه به اهمیت دروس طراحی در آموزش معماری و مواجه شدن با رویکردهای جدید بهره گیری از استعدادهای مغز انسان در مسیر حل مسئله و ایده پردازی با کمک روان شناسی شناختی، این کتاب، حاوی اطلاعات مفیدی برای رویارویی با مسائل و موضوعات جدید در طراحی می‌باشد.»

وی در پایان، در توصیه‌ای به دانشجویان و طراحان جوان اظهار کرد:

«از آنجاکه یکی از ویژگی‌های معماران، بهره بردن از حس اعتماد به نفس بالاست، توصیه می‌کنم تا دانشجوهای عزیز با توکل به خداوند متعال و با پشتکار مضاعف، چالش‌ها را از پیش رو بردارند. این طور نیست که اگر در فلان دانشگاه یا فلان کشور بودم می‌توانستم به نتایج بهتر برسم، بلکه همه چیز نزد خود دانشجوست و باید استعدادها و داشته‌های خود را شناسایی و کشف کند.»

شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران