گامی نو در تصویربرداری پزشکی بدون رنگآمیزی شیمیایی

میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر محمدحسین سلیمی، استادیار گروه مهندسی پزشکی و بافت دانشکدگان علوم و فنون میانرشتهای دانشگاه تهران، از طراحی و ساخت دو سامانه پیشرفته تصویربرداری پزشکی خبر داد و اظهار کرد: در حال حاضر، در قالب تفاهمنامه منعقدشده با بنیاد ملی نخبگان، طراحی و ساخت سیستم تصویربرداری پیشرفته «مقطعنگار نور همدوس» (Optical Coherence Tomography) در حال انجام است.
وی همچنین با اشاره به اجرای طرح «Connect» با هدف ارتباط و همکاری با نخبگان خارج از کشور، گفت که پیش از این پروژه، طراحی یک سیستم تصویربرداری پیشرفته را با دانشگاه تهران و با همکاری دکتر بهمن وحیدی، عضو هیئت علمی دانشکدگان علوم و فناوری های میان رشته ای، پیش برده است. مشروح گفتگو در ادامه آمده است.
سلیمی با اشاره به ضرورت توسعه این فناوری، یکی از چالشهای اساسی در تشخیص پزشکی را شناسایی بیماریها در مراحل اولیه عنوان کرد؛ مرحلهای که تغییرات بافتی هنوز بسیار ظریف هستند و در بسیاری از روشهای متداول بهسختی قابل تشخیصاند.
به گفته وی، در حوزه بافتشناسی (هیستوپاتولوژی)، فرآیند بررسی نمونهها معمولاً نیازمند برداشت بافت (بیوپسی)، آمادهسازی آزمایشگاهی و رنگآمیزی شیمیایی است؛ مراحلی که علاوه بر زمانبر بودن، میتوانند با خطر آسیب به نمونه، تغییر در ساختار طبیعی بافت و محدودیت در تشخیص تغییرات بسیار ظریف مولکولی همراه باشند. از سوی دیگر، در بسیاری از بیماریها، بهویژه در مراحل اولیه، تغییرات بافتی در سطح میکروسکوپی یا مولکولی رخ میدهند که با روشهای متداول بهسادگی قابل شناسایی نیستند.
وی افزود:
«ایده طراحی این سامانه از پاسخی برای همین چالشها شکل گرفت. در این پلتفرم، ایده اصلی دستیابی به روشی است که بتواند بدون نیاز به رنگآمیزی شیمیایی و با حداقل دستکاری نمونه، اطلاعات دقیق ساختاری و مولکولی از بافت ارائه دهد.»

نماهای مختلف از دستگاه طراحی و ساخته شده بر مبنای روش تحریک فوتوترمال لکه لیزری برای بافت شناسی
استادیار گروه مهندسی پزشکی و بافت دانشگاه تهران با اشاره به طراحی سامانه «تصویربرداری لکه لیزری با تحریک فوتوترمال چندطولموجی» (Multi-wavelength Photothermal Speckle Modulation) اظهار کرد: نوآوری اصلی این سیستم در استفاده از تحریک فوتوترمال با لیزر در طولموجهای مختلف است.
وی توضیح داد که از آنجا که مولکولهای گوناگون در طولموجهای متفاوت رفتار جذبی و نوری متمایزی دارند، این روش امکان استخراج اطلاعات شیمیایی و مولکولی بافت را فراهم میکند و آنها را به تصویر قابل تحلیل تبدیل میکند. به گفته وی، این سامانه قادر است نوعی «رنگآمیزی مجازی» ارائه دهد و بدون نیاز به فرآیندهای متداول آزمایشگاهی، زمینه را برای تشخیص سریعتر، دقیقتر و بهویژه شناسایی زودهنگام بیماریها فراهم کند.
سلیمی با بیان اینکه نمونه اولیه این دستگاه با همکاری دو دانشجوی کارشناسی ارشد در تیم پژوهشی طراحی و ساخته شده است، گفت این سامانه مورد آزمایش قرار گرفته و نتایج بهدستآمده از عملکرد آن بسیار امیدوارکننده بوده است.
وی افزود: در مراحل اولیه، آزمایشها بر روی نمونههای بافت مصنوعی آزمایشگاهی و همچنین بافتهای جداشده انجام شده و نتایج موفقیتآمیزی به همراه داشته است. همچنین مقالات علمی استخراجشده از این پروژه در ژورنالهای معتبر بینالمللی در دست چاپ قرار دارند.
وی درباره سامانه «مقطعنگار نور همدوس» (OCT) نیز اظهار کرد:
این فناوری امکان تصویربرداری با وضوح بالا از ساختارهای درونی بافت را بهصورت غیرتهاجمی فراهم میکند و توسعه آن میتواند در تشخیص سریعتر و دقیقتر بسیاری از بیماریها، بهویژه در حوزههایی مانند چشمپزشکی، بافتشناسی و تصویربرداری زیستی، نقش مهمی ایفا کند.
به گفته وی، بومیسازی این فناوری میتواند به کاهش هزینهها، افزایش دسترسی مراکز پژوهشی و درمانی به تجهیزات پیشرفته و توسعه زیرساختهای فناوری پزشکی در کشور کمک کند.
سلیمی با اشاره به برنامههای آینده تیم پژوهشی گفت: با توجه به تکمیل مراحل طراحی و آزمایش اولیه سیستمها، استفاده از ظرفیتهای تجاریسازی در پارکهای علم و فناوری، بهویژه پارک علم و فناوری دانشگاه تهران، در دستور کار قرار دارد. همچنین حضور در رویدادها و نمایشگاههای تخصصی به منظور توسعه همکاریهای علمی و صنعتی، گسترش تیم پژوهشی و شناسایی فرصتهای جدید از دیگر برنامههای پیش رو است.
وی در پایان تأکید کرد که یکی از اهداف اصلی تیم پژوهشی، تجاریسازی و تولید دستگاههای بومی در حوزه تصویربرداری پزشکی است.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران

نظر شما :