پژوهش دانشگاهی در مسیر حل چالش‌های آب کشور؛ از توسعه دانش تا ارتباط مؤثر با صنعت
زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر مسعود تابش، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی عمران دانشکدگان فنی دانشگاه تهران و از چهره‌های فعال حوزه ارتباط دانشگاه با صنعت، در گفت‌وگویی درباره مسیر علمی و پژوهشی خود، دستاوردهای دانشگاه تهران در حوزه آب و فاضلاب، شکل‌گیری انجمن آب و فاضلاب ایران و تلاش‌های انجام‌شده برای پیوند میان دانش دانشگاهی و نیازهای اجرایی کشور سخن گفت.
وی با اشاره به آغاز مسیر علمی خود در حوزه سازه‌های هیدرولیکی و مهندسی آب اظهار کرد که انتخاب این حوزه در دوره‌ای انجام شد که توسعه منابع آب، سدسازی و رفع عقب‌ماندگی‌های کشور در این زمینه از موضوعات مهم ملی به شمار می‌رفت. او توضیح داد که در ادامه مسیر پژوهشی خود، با مطالعه تجربیات کشورهای دیگر به این نتیجه رسید که مدیریت منابع آب تنها به توسعه زیرساخت‌ها و افزایش عرضه محدود نمی‌شود، بلکه حفاظت از منابع موجود، مدیریت مصرف و استفاده بهینه از آب نیز باید در اولویت قرار گیرد.
دکتر تابش با تأکید بر اهمیت ارتباط میان دانشگاه و صنعت بیان کرد که یکی از دغدغه‌های اصلی او در سال‌های فعالیت علمی، ایجاد بستری برای همکاری منسجم‌تر میان پژوهشگران دانشگاهی، مدیران اجرایی و متخصصان صنعت بوده است. به گفته وی، ارتباط دانشگاه و صنعت نباید صرفاً بر پایه روابط فردی شکل بگیرد، بلکه باید سازوکاری ایجاد شود تا مسائل واقعی کشور شناسایی شده و متخصصان مرتبط برای حل آن‌ها در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی در همین راستا به تأسیس انجمن آب و فاضلاب ایران اشاره کرد و گفت:
«این انجمن با هدف ایجاد ارتباط میان دانشگاهیان و فعالان صنعت آب و فاضلاب شکل گرفت تا فضایی برای گفت‌وگوی علمی، تبادل تجربه و بررسی چالش‌های اساسی این حوزه فراهم شود. برگزاری همایش‌های علمی سالانه، ارائه دستاوردهای شرکت‌های آب و فاضلاب و مطرح شدن راهکارهای پژوهشی از سوی دانشگاهیان، از جمله فعالیت‌هایی است که این انجمن دنبال می‌کند.»
این استاد دانشگاه تهران با اشاره به نمونه‌هایی از تأثیرگذاری این ارتباط علمی، موضوع مدیریت مصرف آب و همکاری میان نهادهای مختلف را یکی از زمینه‌های مهم فعالیت‌های مشترک دانست. وی توضیح داد که بسیاری از مسائل کشور تنها با یک اقدام کوتاه‌مدت حل نمی‌شوند و برای رسیدن به نتیجه پایدار، باید مجموعه‌ای از اقدامات آموزشی، مدیریتی و فنی به‌صورت هم‌زمان دنبال شود.
دکتر تابش درباره موضوع سدسازی و نقش آن در مدیریت منابع آب کشور نیز اظهار کرد که بررسی این موضوع نیازمند نگاهی جامع است و نمی‌توان با یک نگاه مطلق، سدسازی را کاملاً مثبت یا منفی ارزیابی کرد. به گفته وی، سدها یکی از ابزارهای مدیریت منابع آب هستند، اما زمانی که توسعه سازه‌های آبی بدون توجه کافی به ظرفیت‌های طبیعی، شرایط اقلیمی و الگوی مصرف انجام شود، می‌تواند مشکلات جدیدی ایجاد کند.
وی افزود:
« کشور ایران در منطقه‌ای خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و محدودیت منابع آب، ضرورت تغییر رویکرد از مدیریت عرضه به سمت مدیریت تقاضا و مصرف را افزایش داده است. کاهش مصرف، افزایش بهره‌وری، اصلاح الگوهای کشاورزی، کنترل هدررفت شبکه‌های آب و افزایش آگاهی عمومی، بخش مهمی از راهکارهای عبور از بحران آب به شمار می‌روند.»
عضو هیئت علمی دانشکدگان فنی دانشگاه تهران با اشاره به مفهوم «آب بدون درآمد» نیز توضیح داد که کاهش تلفات آب در شبکه‌های توزیع شهری یکی از اقدامات مهم برای افزایش بهره‌وری منابع موجود است. وی تأکید کرد که مدیریت آب تنها وظیفه یک بخش خاص نیست و موفقیت در این زمینه نیازمند مشارکت هم‌زمان مردم، صنعت، مدیران اجرایی و جامعه علمی است.
دکتر تابش همچنین به نقش علوم میان‌رشته‌ای در حل مسائل جدید اشاره کرد و گفت:
«امروزه مسائل مهندسی را نمی‌توان تنها از زاویه فنی بررسی کرد، بلکه موضوعاتی مانند رفتار مصرف‌کنندگان، مسائل اجتماعی و عوامل روان‌شناختی نیز در تصمیم‌گیری‌های حوزه آب اهمیت پیدا کرده‌اند.»
وی از فعالیت‌های علمی و انتشاراتی خود نیز سخن گفت و ایجاد و مدیریت نشریات تخصصی در حوزه مهندسی عمران و آب و فاضلاب را بخشی از تلاش‌های خود برای توسعه دانش و انتقال تجربیات علمی به جامعه مهندسی کشور عنوان کرد. او همچنین تدوین کتاب‌ها و دستورالعمل‌های تخصصی را یکی از مسیرهای تبدیل دانش دانشگاهی به کاربردهای عملی در صنعت دانست.
دکتر تابش در پایان با اشاره به اهمیت ثبت تجربه مدیران و متخصصان پیشکسوت صنعت آب، پروژه تاریخ شفاهی صنعت آب و فاضلاب را اقدامی برای انتقال تجربه نسل‌های گذشته به نسل‌های آینده معرفی کرد. وی تأکید کرد که ثبت تصمیم‌ها، موفقیت‌ها و خطاهای گذشته می‌تواند به مدیران و متخصصان آینده کمک کند تا مسیر توسعه را با شناخت بیشتر و هزینه کمتر ادامه دهند.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :