گفت‌وگو با رضا فرهادی، دانشجوی دکتری دانشگاه تهران و برگزیده جایزه البرز نخبگانی ۱۴۰۵
میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
معرفی کوتاه
رضا فرهادی، دانشجوی دکتری برنامه ریزی شهری دانشگاه تهران، در حوزه محیط‌های انسان‌ساخت (Built Environment)، شامل برنامه‌ریزی شهری، معماری منظر و طراحی محیطی و شهری فعالیت می‌کند و پژوهش‌های خود را بر رابطه میان شهر، منظر، سلامت و کیفیت زندگی متمرکز کرده است. او طی فعالیت علمی و حرفه‌ای خود، موفق به کسب ۲۲ جایزه علمی و ۳۲ جایزه در حوزه‌های برنامه‌ریزی و طراحی، از جمله معماری منظر، طراحی محیطی، برنامه‌ریزی و طراحی شهری و معماری، در سطح استانی، ملی و بین‌المللی شده است. وی تأکید دارد که پژوهش برای او زمانی ارزشمند است که علاوه بر تولید دانش، بتواند به شناخت مسائل واقعی شهر و ارائه راهکارهای کاربردی برای جامعه منجر شود.
مهم‌ترین دستاوردهای علمی و بین‌المللی
فرهادی کسب عنوان برگزیده بخش نخبگانی جایزه البرز ۱۴۰۵ را حاصل مجموعه‌ای از فعالیت‌های علمی، پژوهشی، بین‌رشته‌ای و بین‌المللی می‌داند. از مهم‌ترین تجربه‌های او، حضور در تیم دانشگاه تهران در بخش دانشجویی المپیاد جهانی معماری منظر آمریکا (ASLA) و کسب رتبه نخست و Award of Excellence در سال ۲۰۲۴ است. این رقابت با حضور ۳۸۲ تیم از ۷۶ کشور برگزار شد و پروژه تیم دانشگاه تهران با عنوان «احیای زندگی» با مشارکت دانشجویان برنامه‌ریزی شهری، طراحی محیط و طراحی پایدار شکل گرفت.
همچنین تیم دانشگاه تهران در سال ۲۰۲۵ در جایزه جهانی معماری منظر (WLA) به رتبه نخست بخش جوایز افتخار دست یافت. پروژه «منظرهای همزیست؛ وقتی بوم‌شناسی با آتش دیدار می‌کند» به بازطراحی منظرهای آسیب‌دیده از آتش‌سوزی در کالیفرنیا اختصاص داشت و با همکاری بین‌رشته‌ای و بین‌المللی انجام شد. کسب مقام دوم مسابقات جهانی طراحی معماری منظر IFLA در سال ۲۰۲۳ و مقام نخست مسابقات جهانی طراحی شهری ISOCARP در همان سال نیز از دیگر موفقیت‌های این مسیر است.
به باور فرهادی، حضور در رقابت‌های جهانی، علاوه بر کسب اعتبار علمی، پژوهشگر را با استانداردهای حرفه‌ای بین‌المللی مواجه می‌کند و امکان ارزیابی ایده‌ها در مقایسه با راهکارهای ارائه‌شده در کشورهای مختلف را فراهم می‌سازد.
چالش‌های شهرهای ایران و نقش پژوهش
از دیدگاه او، شهرهای ایران با چالش‌های درهم‌تنیده‌ای مانند گسترش نامتوازن، آلودگی هوا، تغییرات اقلیمی، بحران آب، کاهش کیفیت فضاهای عمومی و باز شهری، مخاطرات طبیعی و افت کیفیت زندگی مواجه‌اند. این مسائل را نمی‌توان به‌صورت منفرد حل کرد و مواجهه با آن‌ها نیازمند رویکردهای میان‌رشته‌ای است.
فرهادی معتقد است دانشگاه باید با تولید دانش مسئله‌محور، استفاده از داده‌های شهری و روش‌های نوین تحلیل و ایجاد ارتباط مؤثر با مدیریت شهری، زمینه تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد را فراهم کند. به اعتقاد او، پژوهشگر تحصیلات تکمیلی علاوه بر برخورداری از دانش نظری، باید بتواند نتایج تحقیقات خود را به زبان سیاست‌گذاران و مدیران شهری ترجمه کند.
معماری منظر و طراحی محیطی؛ حرفه و رشته‌ای مستقل و میان‌رشته‌ای
تمرکز پژوهشی فرهادی بر پیوند میان برنامه‌ریزی شهری، معماری منظر، محیط زیست، سلامت و کیفیت زندگی است. او معماری منظر را رشته و حرفه‌ای مستقل و میان‌رشته‌ای می‌داند که نباید صرفاً زیرمجموعه معماری یا علوم باغبانی تلقی شود.
این رشته از برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری منظر، مطالعات امکان‌سنجی و راهبردی تا تحلیل، طراحی مسترپلان، طراحی فضایی و کاشت، جزئیات اجرایی، ساخت، مدیریت و نگهداری بلندمدت را دربرمی‌گیرد. به گفته او، معماری منظر اساساً تخصصی در حوزه برنامه‌ریزی و طراحی فضاست و آموزش آن علاوه بر مهارت‌های فنی، نیازمند مبانی نظری، شناخت ارزش‌های محیطی و اجتماعی و درک عمیق از فرایند طراحی است. دغدغه اصلی این حرفه، شکل‌دهی آگاهانه، هدفمند و پایدار به رابطه میان انسان و طبیعت است.
ضرورت اصلاح آموزش معماری منظر در نظام آموزش عالی ایران
فرهادی معتقد است آموزش معماری منظر در ایران، با وجود پیشرفت‌هایی که طی سه دهه گذشته داشته، همچنان با یک خلأ اساسی مواجه است: نبود مقطع کارشناسی چهار‌ساله با عنوان صحیح و بین‌المللی «معماری منظر» و یک برنامه آموزشی استاندارد و جامع در دانشکده‌های کشاورزی و معماری دانشگاه‌های ایران.
آموزش این حوزه در مقطع کارشناسی ارشد از سال ۱۳۷۵ در دانشگاه شهید بهشتی آغاز شد. از سوی دیگر، رشته «مهندسی فضای سبز» در اوایل دهه ۱۳۷۰ در نظام آموزش عالی ایران شکل گرفت و دانشگاه تهران نیز از سال تحصیلی ۱۳۸۰-۱۳۷۹ این رشته را در دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی ارائه کرد.
از دیدگاه فرهادی، عنوان «مهندسی فضای سبز» در ایران در ابتدا به دلیل نبود معادل فارسی تثبیت‌شده برای Landscape Architecture انتخاب شد و بخشی از برنامه‌های آموزشی آن نیز با الگوگیری از برنامه‌های خارجی شکل گرفت. با این حال، اکنون ضروری است این مسیر اصلاح شود و برنامه کارشناسی موجود با استانداردهای آموزش جهانی معماری منظر هماهنگ گردد.
او تأکید می‌کند که این اصلاح به معنای حذف دانش باغبانی، گیاه، خاک، آب و اکولوژی نیست، بلکه این دانش‌ها باید در کنار طراحی معماری منظر، برنامه‌ریزی، مبانی نظری، طراحی شهری، زیرساخت سبز، فناوری و مهندسی سایت، در یک ساختار منسجم قرار گیرند.
به اعتقاد او، در یک اقدام ملی و با اصلاح برنامه آموزشی بر اساس استانداردهای بین‌المللی آموزش معماری منظر، رشته مهندسی فضای سبز می‌تواند به مقطع استاندارد کارشناسی معماری منظر (BSc & BLA) در ایران تبدیل شود. وی همچنین معتقد است رشته فعلی مهندسی فضای سبز به‌عنوان مقطع کارشناسی Landscape Architecture در دانشگاه‌های ایران مورد تأیید فدراسیون بین‌المللی معماران منظر (IFLA)، به‌عنوان مرجع بین‌المللی این حرفه، قرار دارد.
به اعتقاد وی، ایجاد دوره کارشناسی استاندارد معماری منظر می‌تواند حلقه مفقوده نظام آموزشی و حرفه‌ای ایران را تکمیل کرده و زمینه تعریف منسجم‌تر حرفه معماری منظر را در کشور فراهم کند.
جایزه البرز و آینده علمی
فرهادی جایزه البرز را نقطه پایان نمی‌داند، بلکه آن را مسئولیتی تازه برای ادامه فعالیت علمی و حرفه‌ای تلقی می‌کند. به گفته او، این موفقیت انگیزه‌اش را برای حضور جدی‌تر در عرصه بین‌المللی و حرکت به سوی پژوهش‌های مسئله‌محور و کاربردی افزایش داده است.
هدف او در ادامه مسیر، استفاده از دانش و تجربه دانشگاهی و بین‌المللی برای کمک به حل مسائل واقعی جوامع و به‌ویژه شهرهای ایران است. او در پایان خطاب به دانشجویان و پژوهشگران جوان تأکید می‌کند که پژوهش نباید صرفاً برای کسب عنوان، مقاله یا امتیاز انجام شود. پژوهشگر باید مسئله‌ای واقعی و مهم برای جامعه پیدا کند و برای حل آن تلاش کند.
از نگاه او، کار تیمی، همکاری بین‌رشته‌ای، ارتباط با جامعه علمی جهان و یادگیری مستمر از عوامل اصلی موفقیت هستند و افتخار علمی زمانی ارزشمند است که بتواند به حل مسئله، امید و اعتماد در جامعه منجر شود.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :