اهمیت راهبردی تنگه هرمز؛ از بازدارندگی تا چالش‌های مدیریت
زهرا فیضی در میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران:
دکتر ناصر هادیان، عضو هیئت علمی گروه روابط بین‌الملل دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، با بررسی ابعاد ژئوپلیتیکی تنگه هرمز، اهمیت این آبراه در ایجاد بازدارندگی، تأثیرگذاری بر اقتصاد بین‌الملل و ضرورت حفظ جایگاه راهبردی آن را تشریح کرد.
هادیان با اشاره به نقش تنگه هرمز در ایجاد بازدارندگی گفت ایران در جریان درگیری اخیر نشان داد از توان و اراده لازم برای بستن تنگه برخوردار است و اکنون باید به‌جای تکرار این اثبات، این ظرفیت راهبردی را تثبیت و حفظ کرد. وی افزود در میان قدرت‌های بزرگ، آمریکا تنها کشوری است که توان ورود مستقل به یک جنگ گسترده با ایران را دارد و با وجود برخی موفقیت‌های تاکتیکی در درگیری اخیر، به اهداف استراتژیک خود دست نیافت.
این استاد دانشگاه تهران همچنین تأثیر تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی را یکی دیگر از پیامدهای مهم تحولات اخیر دانست و گفت این اتفاق نشان داد اختلال در این آبراه می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای بازار انرژی و اقتصاد بین‌الملل داشته باشد.
هادیان درباره درآمدزایی از تنگه هرمز، برخی برآوردهای مطرح‌شده درباره درآمدهای ده‌ها یا صدها میلیارد دلاری را اغراق‌آمیز دانست و گفت درآمد حاصل از ترانزیت، حتی در صورت قابل‌توجه بودن، نمی‌تواند توجیه‌کننده اقداماتی باشد که هزینه سیاسی و بین‌المللی بالایی ایجاد می‌کنند. وی هشدار داد اعمال اجباری عوارض یا کنترل مالی تنگه می‌تواند موجب کاهش حمایت افکار عمومی و شکل‌گیری اجماع بین‌المللی علیه ایران شود.
وی در مقابل، راهکارهایی مانند دریافت مبالغ داوطلبانه مرتبط با حمل‌ونقل کالاهای مختلف در چارچوب سازوکارهای بین‌المللی و همچنین دریافت عوارض زیست‌محیطی را قابل بررسی دانست و تأکید کرد راهکارهای درآمدی باید از پشتوانه و پذیرش بین‌المللی برخوردار باشند.
این استاد دانشگاه تهران درباره مدیریت تنگه نیز گفت: اعمال کنترل گسترده بر تردد کشتی‌ها در زمان صلح، از جمله بازرسی یا الزام به پاسخگویی به پرسش‌های متعدد، باید دارای منافع راهبردی روشن و مبنای بین‌المللی باشد. به گفته وی، میان شرایط جنگ و صلح تفاوت اساسی وجود دارد و اقداماتی که در شرایط جنگی قابل توجیه است، لزوماً در زمان صلح قابل اجرا نیست.
وی با اشاره به اینکه اهمیت تنگه هرمز تنها به نفت و فرآورده‌های نفتی محدود نمی‌شود، گفت این آبراه محل تردد بخش مهمی از کالاهای تجاری و دسترسی به بنادر مهم خلیج فارس است و حفظ رونق آن باید در یک نگاه بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.
هادیان در بخش دیگری از سخنان خود، افزایش قدرت نسبی ایران در منطقه را یکی از مهم‌ترین پیامدهای تحولات اخیر دانست و بر ضرورت استفاده از این ظرفیت برای پیگیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای تأکید کرد. وی گفت پیشنهادهایی که در گذشته با استقبال چندانی مواجه نمی‌شدند، اکنون با توجه بیشتری شنیده می‌شوند و باید از این فرصت برای پیشبرد ابتکارات دیپلماتیک و امنیتی استفاده کرد.
وی همچنین با اشاره به تغییرات ایجادشده در توازن قدرت در سطح بین‌المللی، کاهش قدرت نسبی آمریکا در مقایسه با سایر قدرت‌های بزرگ، از جمله اروپا، روسیه و چین، را از دیگر پیامدهای تحولات اخیر عنوان کرد و بر ضرورت بررسی و مستندسازی دقیق این تغییرات و سایر پیامدهای راهبردی آن تأکید کرد.
شرکت پارس مدیکیو و بنیاد فرهنگی مصلی نژاد، حامی میز خبری معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه تهران
نظر شما :